Kosova’daki Gora Bölgesi’ne ışık tutan yeni kitap yayınlandı: Sert dindarlık ve Gora Türklerinin yüzyıllık asimilasyonu

Sakarya Üniversitesi Sosyoloji Bölümü öğretim üyesi Prof. Dr. Hacı Musa Taşdelen’in “Kosova’da Sert Dindarlık: Gora Örneği – Gora Türklerinin Yüzyıllık Asimilasyonu” adlı yeni kitabı yayımlandı. Saha araştırmasına dayanan çalışma, Gora Bölgesi’ndeki dindarlık biçimlerini ve Gora Türklerinin yaklaşık bir asırlık asimilasyon sürecini sosyolojik açıdan inceliyor.

Sakarya Üniversitesi Sosyoloji Bölümü öğretim üyesi Prof. Dr. Hacı Musa Taşdelen, Kosova’nın Gora Bölgesi’ndeki toplumsal ve dinî yapıya odaklanan yeni çalışmasıyla Balkanlar’daki Müslüman toplulukların kimlik, din ve asimilasyon süreçlerine ilişkin literatüre katkı sundu.

“Kosova’da Sert Dindarlık: Gora Örneği – Gora Türklerinin Yüzyıllık Asimilasyonu” başlıklı kitap, saha araştırmasına dayanıyor. Eserde Gora Bölgesi’ndeki dindarlık olgusu sosyolojik bir perspektifle ele alınırken, araştırma sonucunda sert dindarlık, vasat dindarlık ve ibahilik olmak üzere üç farklı dindarlık türü tanımlanıyor.

Gora’da dindarlık ve asimilasyon ilişkisi
Kitabın temel meselelerinden birini, Gora Bölgesi’nde yaşayan Türklerin yaklaşık bir yüzyıl boyunca maruz kaldıkları asimilasyon süreci oluşturuyor.

Taşdelen, bu sürecin yalnızca dil ve kimlik alanındaki sonuçlarına değil, aynı zamanda bölge halkının dindarlık anlayışı üzerindeki etkilerine de odaklanıyor. Böylece eser, din sosyolojisi ile etnisite ve kimlik çalışmalarının kesiştiği bir alan açıyor.

Gora Bölgesi, Balkanlar'daki Müslüman toplulukların kimlik ve köken tartışmalarının önemli merkezlerinden biri. Balkanlarda Goralılar, Pomaklar ve Torbeşler adıyla bilinen halklar arasındaki tarihsel, kültürel ve dilsel ilişkiler üzerine farklı akademik görüşler bulunuyor. Bu yönüyle Gora üzerine yapılan araştırmalar, Batı Trakya’daki Pomak Türklerinin tarihsel ve toplumsal deneyimleri açısından da dikkat çekici bir karşılaştırma alanı oluşturuyor.

Sarı Saltık ve Balkanlarda İslam’ın sosyal zemini
Kitabın arka kapağında ayrıca Sarı Saltık figürüne ilişkin değerlendirmeler de yer alıyor.

Eserde, 13. yüzyılda cemaatiyle birlikte Balkanlar’a yerleşen ve uğrak yerlerinden biri Gora Bölgesi olan Sarı Saltık’ın, bölge halkının kendisi hakkında yeterli bilgiye sahip olmaması nedeniyle çalışmanın araştırma kapsamına alınmadığı belirtiliyor.

Bununla birlikte kitapta Sarı Saltık’ın Balkanlar’da İslam’ın yayılmasının sosyal zeminini hazırlayan önemli tarihî şahsiyetlerden biri olduğu vurgulanıyor. Taşdelen, Saltıkname’deki hayat hikâyesi ve Osman Gazi’ye atfedilen vasiyet üzerinden Sarı Saltık’ın temsil ettiği dindarlığı “vasat dindarlık” kavramıyla ilişkilendiriyor.

Kitapta aktarılan değerlendirmeye göre Sarı Saltık’ın temsil ettiği anlayış; sünnete bağlılık, adalet, yoksulların gözetilmesi, halkın ihtiyaçlarının karşılanması ve yöneticilerin denetlenmesi gibi ilkeler etrafında şekilleniyor.

Sarı Saltık ve Balkanlardaki etkisi, UKİD Yayınları tarafından daha önce yayımlanan çeşitli akademik çalışmalarda da ele alınmış bir konu. İSAM kayıtlarında UKİD Yayınları tarafından Sarı Saltık üzerine farklı kitap ve bildiri derlemelerinin yayımlandığı görülüyor.

Prof. Dr. Hacı Musa Taşdelen kimdir?
Prof. Dr. Hacı Musa Taşdelen, Sakarya Üniversitesi’nde görev yapan bir sosyologdur. Akademik çalışma alanları arasında özellikle siyaset sosyolojisi, göç ve diaspora gibi konular bulunuyor.

Taşdelen’in Gora üzerine ilgisi yeni bir konu da değil. Sakarya Üniversitesi akademik kayıtlarında Taşdelen’in Prof. Dr. Mustafa Kemal Şan ve Prof. Dr. İsmail Hira ile birlikte hazırladığı “Gora Abidesi” adlı çalışmanın 2007 yılında UKİD Kültür Yayınları tarafından yayımlandığı görülüyor.

Taşdelen’in Balkanlar ve Sarı Saltık üzerine de çalışmaları bulunuyor. İSAM bibliyografik kayıtlarında, 2015 yılında “Bulgaristan, Romanya ve Kırım’daki Müslüman Topluluklarda Sarı Saltık Algısı: Referans Kişilik Olarak Bir Kolonizatör Türk Dervişi” adlı eserinin UKİD Yayınları tarafından yayımlandığı görülüyor.

UKİD Yayınları Balkan çalışmalarına odaklanıyor
Yeni kitabın yayınevi olan Uluslararası Kalkınma ve İşbirliği Derneği (UKİD) Yayınları, özellikle Balkanlar, Türk tarihi, kültürü ve bölgedeki Türk ve Müslüman toplulukların tarihsel mirasına ilişkin yayınlarıyla dikkat çekiyor.

UKİD tarafından daha önce Saltukname, Sarı Saltık ve Balkanlardaki Türk varlığı üzerine çeşitli çalışmaların yayımlandığı görülüyor.

Bu açıdan “Kosova’da Sert Dindarlık”, yayınevinin Balkanlar üzerine oluşturduğu yayın çizgisinin Gora’daki güncel sosyolojik meselelere uzanan yeni örneklerinden biri olarak değerlendirilebilir.

“Kosova’da Sert Dindarlık: Gora Örneği – Gora Türklerinin Yüzyıllık Asimilasyonu”, din sosyolojisi, Balkanlar, Gora Türkleri, Pomaklar, kimlik, asimilasyon ve Müslüman toplulukların toplumsal dönüşümü üzerine çalışan araştırmacılar açısından dikkat çekici bir çalışma niteliği taşıyor.