Batı Trakya Tütün Raporu

Bölge ekonomisinin en önemli gelir kaynaklarından bir tanesi ürettiğimiz şark tipi tütündür. Tütün bölgemiz için büyük önem arz ediyor olmasına rağmen, maalesef, üretilen tütünle alakalı şeffaf bir bilgiye sahip değiliz. Bilgiden kastım ne kadar üretildiği, ne kadara satıldığı, bölge ekonomisine katkısı gibi konular… Bu bilgiler yayımlanıyor mu onu da bilmiyorum. Ama bu konuya ehemmiyet gösterdiğim için Batı Trakya tütününü biraz araştırdım. Geçenlerde sn. Hüseyin Esat’la bir söyleşi gerçekleştirmiştim. Kendisinden tütünle alakalı istatistikleri de talep ettim. Kendisi de bu konuda bana yardımcı oldu. Bu bilgiler ışığında tütünle alakalı küçük bir rapor hazırladım. 2000 yılından sonraki veriler mevcut olduğu için tütünün son 16 yıllık serüvenine göz atabildik. 

ÜRETİCİ(KOÇAN) SAYISI

En başta üreticiden başlamak gerek. Zira üretici her şeyin başı…

Grafikte tütün üreticisi (koçan) sayısının yıllara göre değişimi gösterilmektedir. Grafikte göründüğü üzere en fazla üretici sayısına 2002 yılında ulaştık. En düşük üretici sayısı da 2011 yılında gözlemlendi.

Tabloyu daha analitik bir şekilde incelediğimizde 2002 yılına kadar üretici sayısında bir artış görünüyor. 2002 yılında tepe noktası olan 8,478 üreticiye ulaşıldıktan sonra dramatik bir düşüş yaşanıyor. 2011 yılında üretici sayısı en düşük seviyesine, 5,342 üreticiye geriliyor. 2011-2014 yılları arasında kademeli olarak bir artış yaşansa da 2015 yılında 6,468 üreticiye ulaşılıyor.

Grafiğe bakarak üretici sayısında 2002 yılından sonraki düşüşün ekonomik refah artışının bir etkisi olduğunu söyleyebiliriz. Bu yıllarda özellikle de ND partisinin iktidara gelmesiyle popülist politikalar hız kazandı. İçi boş bir refah artışının yaşanmasıyla halk diğer ekonomik alanlara yöneldi. Bir diğer göz ardı edilmemesi gereken unsur da yurtdışına göç… Özellikle 2000 yılında sonra Hollanda’ göçün artması da üretici sayısındaki bu düşüşü açıklamakta.

Ekonomik Krizin başladığı 2009 yılından itibaren ekonomideki daralma ve kötü gidişat bölgeye etkisini 2011 yılından itibaren gösterdiği görülüyor. Bu süreçte üretici sayısında artışın sebebi biraz önce bahsettiğim popülist politikalara endeksli refah artışıdır. Devletin kasası boşalınca balon ekonomi de yok olmaya başladı. Sonuç itibariyle en güncel verimiz, 2015 verilerine göre 6,468 üreticimiz mevcut.

TOPLAM ÜRETİM

Bir de ne kadar tütün üretildiğine bakalım...

Tütün üretiminde de diğer zirai ürünlerde olduğu gibi ekolojik şartlar(kuraklık, yaşlık, bitki hastalıkları vs.) da belirleyici role sahip. Bu bilgiyi göz önünde bulundurarak analiz yapmamız gerekmekte.

Az önce üretici sayısını inceledik. Bir de üretilen tütünün miktarına bakalım. Tabloda da görüldüğü gibi en çok tütün 2002 yılında en azı ise 2009 yılında üretildi.

Tütün üretimi 2002 yılına kadar artmakta. 2002 yılında 9 bin tonu aşan üretimle zirve yapıyor. 2002 yılından sonra toplam üretimde aşağı yönlü bir trend gözlemliyoruz. 2009 yılında en düşük seviyesine (5.470.005 tona) gerileyen üretim bu yıldan itibaren istikrarlı bir şekilde artmaya başlıyor.

Toplam üretim grafiğinin de doğal olarak üretici grafiğine benzer bir eğilime sahip olduğunu görüyoruz. 2002 yılından itibaren üretici sayısındaki düşüş nedeniyle toplam üretim de azaldı. Dalgalı bir şekilde ilerleyen fakat azalma eğilimde olan üretim 2009 yılından itibaren dramatik bir şekilde artıyor. 2009 yılı Yunanistan’da ekonomik krizin başladığı yıldır. Burada da ekonomik krizin etkisini görüyoruz.

ORTALAMA FİYAT

Peki, tüm bu süreçte tütün fiyatları ne durumdaydı. Ona da bir bakalım…

Grafik, satılan tütünün yıllara göre ortalama fiyatlarını gösteriyor. En düşük fiyata 2005 yılında rastlarken en yüksek fiyata ise 2015 yılında ulaşıldı.

Grafiğe baktığımızda eğilim çizgisinin artış yönlü olduğunu görüyoruz. Satılan tütünün kilogram fiyatı yaklaşık 3 ile 4,5 Euro arasında gidip geliyor. 16 yıllık verilere göre fiyat ortalaması 3.75 Euro’dur. 2002 ve 2005(en düşük:2.26) yıllarında çok düşük fiyatlara satıldığını görüyoruz. 2005 yılından sonra keskin dalgalanmalar yerini istikrarlı bir artışa bıraksa da hafif dalgalanmalar devam ediyor. En yüksek fiyata ise 2015 yılında 4.56 Euro ile ulaşıldığını görüyoruz.

Fiyatların 2005 yılından itibaren artışa geçmesinin önemli nedenlerinden biri azalan tütün arzıdır. İki ayrı ayrı noktada görülen taban fiyatların da sebebi muhtemelen o yılki çevresel faktörlerdir.

TOPLAM GELİR

Son olarak da üreticinin cebine ne kadar para girmiş ona bir bakalım.

Toplam gelir grafiği de yıllara göre tütün üretiminden elde edilen geliri gösteriyor. Toplam gelir ortalama fiyatla toplam üretilen tütün miktarını çarptığımızda elde ettiğimiz rakamdır. Grafiğe baktığımızda tütünden en çok 2001 yılında gelir elde edildi. En düşük rakam ise 2005 yılına ait. Fiyatlar çok değişkenlik göstermediği için toplam üretim grafiğine benzer bir grafik olduğunu söyleyebiliriz.

Son 16 yıllık verilere göre tütünden elde edilen gelirin eğilimi aşağı yönlü olsa da 2009 yılından itibaren artış yönlü bir trend var. Tütüncümüz 2001 yılında 35 milyon Euro’yu aşan miktarda bir gelir elde ederek son 16 yıllık verilerin en yüksek rakamına ulaştı. 2001 yılı gelirinin nerdeyse yarısına(yaklaşık 18 milyona) denk gelen 2005 yılında üretimin çok düşük olması ve tütünün de çok ucuz bir fiyata satılmış olması sebebiyle bu yıl üreticimizin en az gelir elde ettiği yıl oldu. 2009 yılında itibaren üretici sayısında ve fiyatlarda yaşanan artış toplam elde edilen geliri de arttırdı. Son veriye göre 2015 yılında üreticimiz yaklaşık olarak 32 milyon Euro civarında bir gelir elde etti.

Genel olarak grafikleri incelediğimizde üretimin ve üretici sayısın ekonomik krizin de etkisiyle arttığını fakat hala 2000 yılların başındaki seviyeye ulaşmadığını, fiyatların son dönemde azalan arz nedeniyle yükseldiğini söyleyebiliriz.