Batı Trakya’da müftü krizi nasıl ortaya çıktı ve neden hala çözülemiyor?

Sorun, son dönemde İskeçe ve Gümülcine’de yürütülen süreçlerle yeniden gündeme geldi.

Batı Trakya olarak tanımlanan bölge, doğuda Meriç Nehri, batıda Karasu, kuzeyde Rodop Dağları ile çevrili olup yaklaşık 8 bin 500 kilometrekarelik bir alanı kapsıyor. Bölgede bugün yaklaşık 150 bin Müslüman Türk azınlığın yaşadığı ifade ediliyor.

1923 tarihli Lozan Barış Antlaşması’nın 40. maddesi, Yunanistan’daki Müslüman azınlığın dini ve sosyal kurumlarını kurma ve yönetme hakkını güvence altına alıyor. Batı Trakya Türkleri, bu hükmü müftülerini seçme hakkının temel dayanaklarından biri olarak değerlendiriyor. Ayrıca 1913 tarihli Atina Anlaşması ve 1920 tarihli 2345 sayılı yasa da müftülerin belirlenmesine ilişkin düzenlemeler içeriyor.

Yunanistan’ın bağımsızlığını kazandığı 1830 Londra Protokolü’nden itibaren, ülke sınırları içinde kalan Müslüman azınlığın haklarına ilişkin çeşitli güvenceler uluslararası metinlerde yer aldı. 1881 İstanbul Sözleşmesi ve 1913 Atina Antlaşması gibi düzenlemeler, Müslüman toplumun dini özerkliğini ve kurumsal yapısını koruma altına alan hükümler içerdi.

Bu çerçevede müftülerin, kendi yetki alanındaki Müslüman toplum tarafından seçilmesi ve dini, sosyal ve hukuki alanlarda yetkili olması öngörüldü. 1920 tarihli 2345 sayılı yasa da bu yapıyı iç hukuka taşıyarak müftülerin yetki ve sorumluluklarını tanımladı.

Batı Trakya Türkleri, seçilmiş müftülerin toplumun iradesini yansıttığını vurguluyor 

Batı Trakya’da uzun yıllar müftüler azınlık tarafından belirlenirken, 1985’te Gümülcine Müftüsü Hüseyin Mustafa Efendi’nin vefatının ardından Yunanistan yönetimi müftüleri atama yoluyla belirlemeye başladı. Bu değişiklik, azınlık ile Atina yönetimi arasında süregelen bir yetki tartışmasının başlangıcı oldu.

1991 yılında yapılan yasal düzenlemelerle müftülerin seçim usulünü öngören hükümler yürürlükten kaldırıldı ve atama sistemi kalıcı hale getirildi. Bu değişiklikle birlikte müftülerin bazı yetkilerinde de düzenlemeye gidildi.

2007 yılında yapılan bir başka düzenlemeyle din görevlilerinin belirlenmesi sürecine merkezi idarenin daha doğrudan dahil olduğu bir yapı oluşturuldu.

Bu süreçte Batı Trakya Türkleri kendi dini liderlerini seçmeye devam etti. İskeçe’de 2022 yılında yapılan seçimlerde Mustafa Trampa müftü olarak belirlenirken, Gümülcine’de ise İbrahim Şerif uzun yıllar seçilmiş müftü olarak hizmet ediyor. İskeçe Müftüsü Mustafa Trampa halihazırda Batı Trakya Türk Azınlığı'nın en yüksek kurumu olan Batı Trakya Türk Azınlığı Danışma Kurulu Başkanlığı (BTTADK) görevini de yürütüyor. Azınlık temsilcileri, bu isimlerin toplumun iradesini yansıttığını vurguluyor.

Yunanistan ise müftüleri kamu görevlisi statüsünde değerlendirerek atama yöntemini sürdürüyor. Bu durum Batı Trakya’da biri devlet tarafından atanan, diğeri azınlık tarafından seçilen olmak üzere iki farklı müftü yapısının ortaya çıkmasına yol açtı.

Son olarak Yunanistan hükümetinin Dimetoka’nın ardından Gümülcine ve İskeçe’de de müftü belirleme sürecini başlatması, azınlık temsilcilerinin tepkisini çekti. BTTADK tarafından yapılan açıklamada, söz konusu sürecin azınlığın iradesini yansıtmadığı ifade edildi.

Açıklamada, müftülük meselesinin yalnızca idari bir konu olmadığı, aynı zamanda azınlığın dini ve toplumsal kimliği açısından belirleyici bir unsur olduğu vurgulandı. 40 yılı aşkın süredir çözülemeyen sorunun, bölgede kalıcı bir belirsizlik oluşturduğu düşünülüyor.

Türkiye Dışişleri Bakanlığı da konuya ilişkin açıklamasında, Yunanistan’ın Batı Trakya Türk Azınlığı’nın seçtiği müftüleri tanımamasının Lozan Barış Antlaşması ile güvence altına alınan haklarla bağdaşmadığını belirterek, Atina yönetimine bu politikayı gözden geçirme çağrısında bulundu.