Η ΕΠΙΚΑΙΡΟΤΗΤΑ ΣΤΑ ΒΑΛΚΑΝΙΑ

Διασταυρώνουν τα ξίφη Ρωσία και Δύση

Dr. Ερχάν Tουρμπεδάρ

Η Κριμαία που αφού ανακήρυξε μονόπλευρα την ανεξαρτησία της από την Ουκρανία, ενώθηκε με τη Ρωσία, δημιούργησε μεγάλο ενδιαφέρον στην παγκόσμια κοινή γνώμη. Σε ένα μέρος των αναλύσεων που αξιολογούνται οι τελευταίες κινήσεις της Ρωσικής Ομοσπονδίας στην Ουκρανία, δίνονται διάφορα μηνύματα από τη λήξη της μονοπολικής τάξης, μέχρι την επιστροφή της περιόδου του ψυχρού πολέμου. Αναφέρεται συχνά πως το Κουτί της Πανδώρας άνοιξε στο Κόσοβο. Άλλωστε η Μόσχα σαν να εκδικείται τις δηλώσεις των Δυτικών ότι η ανεξαρτησία του Κοσόβου αποτελεί μια μεγάλη εξαίρεση στο διεθνές δίκαιο και στη νέα παγκόσμια τάξη των πραγμάτων, επαναλαμβάνει την περιπέτεια στα εδάφη της Γεωργίας, τώρα στην Ουκρανία.  

Υπάρχουν και στην ιστορία παραδείγματα που ορισμένες κοινότητες με διάφορους τρόπους αποτέλεσαν κομμάτι μιας αυτοκρατορίας ή ενώθηκαν με ένα μεγάλο κράτος αν και άθελα. Παράλληλα με αυτό υπήρξαν πάντα και τα παραδείγματα κοινοτήτων που ήθελαν να αποκτήσουω αυτονομία ή να αποσχιστούν από κάποιο κράτος. Άλλωστε διάφορα κράτη δημιουργήθηκαν με απόσχιση από ένα άλλο. Για παράδειγμα το Κόσοβο του οποίου η ανεξαρτησία αναγνωρίστηκε μέχρι στιγμής από 107 χώρες, το 2008 είχε αποσχιστεί από τη Σερβία.

Το ζήτημα του Κοσόβου ήταν σαν απόθεμα ενός κράτους που είχε διαλυθεί στις αρχές της δεκαετίας του 90. Οι δυτικές χώρες εκατέρωθεν έλεγαν πως το Κόσοβο αποτελεί μια ειδική περίπτωση και ότι με τη ιδιότητα του αυτή δεν πρόκειται να αποτελέσει παράδειγμα για άλλες προβληματικές περιοχές. Και πάλι όμως το πρόβλημα του Κοσόβου έδειξε πως το διεθνές δίκαιο είναι ανοιχτό για πιο ελαστικές ερμηνείες σε σύγκριση με άλλα κλάδη δικαίου.
 
Η Ρωσική Ομοσπονδία τάχθηκε εναντίον της ανεξαρτησίας του Κοσόβου από την αρχή, αλλά δεν μπόρεσε να την αποτρέψει. Ενώ αναγνωρίζοντας την ανεξαρτησία της Νότιας Οσετίας και της Αμπχαζίας, εντός των εδαφών της Γεωργίας στις 26 Αυγούστου του 2008, αντέδρασε με σκληρή γλώσσα στο γεγονός ότι έπειτα από την περίοδο του ψυχρού πολέμου, οικοδομούνταν ένα διεθνές σύστημα που εξυπηρετούσε τα συμφέροντα της Δύσης. Με την προσάρτηση της Κριμαίας τώρα επιχειρεί να δώσει το μήνυμα πως σαν μια χώρα που αισθάνεται ισχυρή, θα ερμηνεύσει το διεθνές δίκαιο ανάλογα με τις δικές της ανάγκες. Για τον λόγο αυτό συζητείται τώρα το μέχρι που μπορεί αν φτάσει η Μόσχα με παρόμοιες περιπέτειες.  

Με μεγάλη πιθανότητα τα βήματα που θα κάνουν οι δυτικές χώρες, θα καθορίσουν και τη γενική στάση της Ρωσίας. Όπως είναι γνωστό το ΝΑΤΟ έχει φτάσει μέχρι τα σύνορα της Ρωσίας και συζητείται η περεταίρω διεύρυνση του. Η Μόσχα όμως χαρακτηρίζει το ΝΑΤΟ ως μια στρατιωτική δύναμη που απειλεί την ασφάλεια της Ρωσικής Ομοσπονδίας. Από την άλλη ενοχλούν τη Μόσχα και οι πρωτοβουλίες της Ουάσιγκτον να εγκαταστήσει αντιπυραυλικές ασπίδες σε ορισμένες χώρες στην Ανατολική Ευρώπη. Πιστεύει πως οι συγκεκριμένοι πύραυλοι έχουν στόχο τη Μόσχα πιο πολύ από τη Βόρεια Κορέα ή την Αλ Κάιντα.   

Οι Ρώσοι γενικά αντιδρούν σε έναν κόσμο υπό δυτική ηγεμονία. Για αυτό ακριβώς η Ρωσία θέλει να ισχύουν και για την Νότια Οσετία, την Αμπχαζία και την Κριμαία οι κανόνες που ισχύουν για το Κόσοβο. Με μια άλλη έννοια θέλει να έχει το δικαίωμα να κάνει τα όσα κάνει η Δύση. Ενώ  οι αναφορές που γίνονται στην περίοδο Ψυχρού Πολέμου το τελευταίο διάστημα στο πλαίσιο των εξελίξεων αναφορικά με την Κριμαία, εξυπηρετούν πιο πολύ από όλους τη Μόσχα αφού κρύβουν μέσα τον μύθο της ισχυρής Ρωσίας. Ενώ η σημερινή Ρωσία είναι πολύ διαφορετική από εκείνη στο δεύτερο μισό του 20ου αιώνα. Πρώτα από όλα επειδή δεν υπάρχουν δύο συγκρουόμενες ιδεολογίες πια, η Μόσχα δεν μπορεί  να τραβήξει σαν μαγνήτης ορισμένες χώρες. Αντιθέτως από την Ανατολική Ευρώπη που αποτελούσε αμυντική ασπίδα για τη Σοβιετική Ένωση κάποτε, σήμερα υψώνονται οι πιο σκληρές αντιρωσικές δηλώσεις. 

Από την άλλη τα όσα συνέβησαν στην Κριμαία προκάλεσαν ψυχρότητα στις σχέσεις ανάμεσα σε Ρωσία και Δύση. Οι εξελίξεις προς αυτή την κατεύθυνση από την άλλη, θα αποτελέσουν πρόσθετες αφορμές για την παρουσία και αναδιοργάνωση του ΝΑΤΟ. Συμπερασματικά μπορεί αν ειπωθεί πως με τις εξελίξεις στην Ουκρανία δεν κατέρρευσε το μονοπολικό παγκόσμιο σύστημα αλλά ενισχύθηκε. 

Η Ρωσική Ομοσπονδία από την άλλη που ασχολείται με την προστασία της εδαφικής ακεραιότητας και της επιρροής που έχει στο στενό περιβάλλον, κάνει βήματα που δεν είναι λογικά. Η προσάρτηση της Κριμαίας, με αναφορά στο παράδειγμα του Κοσόβου μπορεί να εξυπηρετήσει εν μέρει τα συμφέροντα της Μόσχας, όμως μια Ουκρανία χωρίς την Κριμαία θα μετατραπεί σε προπύργιο της Δύσης με όλη τη σημασία της λέξης. Σε ένα τέτοιο περιβάλλον η Ρωσία θα βλέπει στο προαύλιο της τους Αμερικανούς στρατιώτες και τους στρατιώτες του ΝΑΤΟ.