Yerel seçimlerde yeni dönem: Tek oy pusulası, alternatif tercih imkanı

İçişleri Bakanı Thodoris Livanios’un önümüzdeki sonbaharda Meclis’e sunması beklenen yeni Yerel Yönetimler Yasası, 2028 yerel seçimlerinde tek turlu oylama, alternatif tercih sistemi ve elektronik oy kullanma gibi radikal yenilikleri içerdiği kaydedildi.

İkinci tur kalkıyor, alternatif oy geliyor

Proto Thema'gazetesinde konuyla ilgili yayımlanan haberde yeni düzenlemeye göre belediye başkanları ve eyalet başkanları artık yalnızca bir pazar günü yapılacak seçimle belirlenecek. İkinci tur tamamen kaldırılacak ve yerine “alternatif oy” sistemi devreye girecek.

Seçmenler oy pusulasında tıpkı bugüne kadar olduğu gibi tercih ettikleri adayı ve meclis üyelerini işaretleyecek. Ancak pusulanın altında yer alacak bölümde, isterlerse bir başka listeye de alternatif tercihlerini belirtme hakkına sahip olacaklar.

Alternatif oy sistemi nasıl işleyecek?

Oy sayımı sonucunda bir liste yüzde 42’nin üzerinde oy alırsa, bu oranı alan başkan adayı doğrudan seçilmiş sayılacak ve mecliste sandalye çoğunluğunu (5’te 3) elde edecek. Ancak hiçbir liste bu eşiği aşamazsa, alternatif oylar devreye girecek.

Bu durumda, en çok oyu alan iki liste arasında alternatif oyların yeniden dağıtımı yapılacak. Böylece, ikinci tura gerek kalmadan kazanan belirlenecek.

Örneğin A Listesi yüzde 40, B Listesi yüzde 36, kalan listeler ise toplam yüzde 24 oy almış olsun. Alternatif oylardan yüzde 5’i A’ya, yüzde 10’u B’ye gitmişse ve yüzde 9’u boş bırakılmışsa; B Listesi yüzde 46’ya ulaşarak seçimi kazanmış olacak.

Seçim yorgunluğu ve katılım sorunu

İçişleri Bakanı Livanios’a göre bu yeni seçim sistemi, seçim meşruiyetini güçlendirecek ve idari-mali yükü azaltacak. Bakanlık verilerine göre, iki turlu seçim sisteminde ilk turda oy kullanan seçmenlerin neredeyse yarısı ikinci tura katılmıyor. 2023 yerel seçimlerinde Atina’da ikinci tura katılım yüzde 26,7’ye kadar düşerken, Selanik’te yüzde 32,5 seviyesinde kaldı.

Ayrıca, bir hafta arayla yüzlerce kilometre yol kat etmek zorunda kalan seçmenlerin ve yerel idarelerin üzerindeki ağır yük de bu reformla hafifletilmek isteniyor.

Elektronik oy kullanımı gündemde

2024 Avrupa Parlamentosu seçimlerinde başarıyla uygulanan posta yoluyla oy kullanımının ardından, İçişleri Bakanlığı şimdi de yerel seçimlerde isteyen seçmenler için elektronik oy kullanma imkânı getirmeyi planlıyor. Klasik sandıkta oy verme seçeneği ise korunacak.

Şeffaflık ve yönetim reformları

Yeni yasa taslağı sadece seçim sistemini değil, yerel yönetimlerin şeffaflık ve işleyişine dair pek çok yeniliği de içeriyor:

Adaylık ücretleri, aday sayısına göre değil belediye nüfusuna göre belirlenecek.

Seçim kampanyası harcamaları ve medya görünümleri sıkı denetime tabi tutulacak.

Tercih oyu olmadan atanacak sınırlı sayıda belediye veya bölge meclis üyesi ile alanında uzman isimlerin siyasete katılımı teşvik edilecek.

30 yaş altı adaylar için kota uygulanması değerlendiriliyor.

Seçilen kamu görevlilerinin görev yerinden geçici olarak ayrılma (görevlendirme) hakkı kaldırılacak. Bakanlık, bunun kamu hizmetlerinde insan kaynağını zayıflattığını vurguluyor.

Yeni yönetim yapılanması

Taslak ayrıca aşağıdaki düzenlemeleri de içeriyor:

Belediye ve bölge meclisine sunulacak tüm düzenleyici kararlar öncesinde zorunlu kamuoyu istişaresi yapılacak.

Yerel konularda sadece elektronik ortamda referandum yapılabilecek.

Nüfusu 200.000’i aşan belediyelerde “hizmet genel sekreteri” kadrosu oluşturulacak.

Belediye kararlarının yasal denetimi en fazla 10 gün içinde sonuçlandırılacak.

Elektrik, su gibi hizmetler için alınan mevcut ücretler korunurken, belediyelere kendi belirleyecekleri yeni bir Yerel Kalkınma Ücreti (TTA) koyma yetkisi verilecek. Bu ücret, yatırımlar ve genel giderler için kullanılabilecek.

15.000 euroyu aşan tüm kamu ödemeleri için Sayıştay ön incelemesi yeniden zorunlu hale gelecek.

Yasa tasarısının Meclis’e sunulmasıyla birlikte, yerel yönetimlerde köklü bir dönüşümün ilk adımları atılmış olacak.

Yerel yönetim seçim ve işleyişle ilgili köklü değişiklikler içeren söz konusu yasa tasarısının İçişleri Bakanlığı tarafından hazırlandığı ve sonbaharda görüşülmek ve oylanmak için meclise getirilmesi beklendiıği kaydedildi.

Yasa tasarısının meclise götürülmeden önce, Yunanistan Belediyeler Birliği, Yunanistan Eyaletler Birliği ile de istişare edileceği, tartışılacağı belirtildi.

Yasanın meclisten onaylanması halinde 2028'de yapılacak belediye ve eyalet seçimlerinde uygulanması planlanıyor.

Kaynak: Proto Thema