2023’te Avrupa’da 182 bin kişi hava kirliliğine bağlı hayatını kaybetti
Avrupa Çevre Ajansı (EEA) raporuna göre hava kirliliği, Avrupa’da her yıl binlerce can almaya devam ediyor.
Avrupa Birliği (AB) genelinde son 20 yılda hava kalitesinde önemli iyileşmeler kaydedilmesine rağmen, hava kirliliği halen ciddi bir sağlık riski oluşturmaya devam ediyor. Avrupa Çevre Ajansı (EEA) tarafından yayımlanan yeni rapora göre, 2023 yılında Avrupa’da 182.000 erken ölümün, güvenli sınırların üzerinde seyreden hava kirliliğine bağlı olduğunu ortaya koydu. Ölümlerin büyük çoğunluğunun ince partikül madde (PM2.5) kaynaklı olduğu kaydedildi.
Raporda, 2005–2023 yılları arasında PM2.5’e bağlı erken ölümlerin %57 oranında azaldığı belirtiliyor. Ancak tehlikeli hava kirliliği seviyelerinin hala sürdüğü vurgulanarak, bu durumun halk sağlığı açısından devam eden riskleri ortaya koyduğu ifade edildi.
EEA, kentlerde yaşayan Avrupalıların yaklaşık %95’inin, Dünya Sağlık Örgütü (WHO) tarafından belirlenen güvenli sınırların çok üzerinde hava kirliliğine maruz kaldığını belirtti. Hava kirliliği, Avrupa’da çevresel sağlık riskleri arasında gürültü, kimyasal maruziyet ve iklim değişikliğine bağlı sıcak hava dalgalarını geride bırakarak lider konumda bulunuyor.
İtalya en fazla kaybı yaşadı
Ülkeler bazında en yüksek ölüm sayısı İtalya’da kaydedildi. PM2.5’e bağlı ölümler 43.083 olarak belirlendi; bu, 100.000 kişide 100,6 ölüm ve toplam 407.949 yaşam yılı kaybı (YLL) anlamına geliyor. İtalya’yı sırasıyla Polonya (25.268 ölüm) ve Almanya (21.640 ölüm) izledi.
Ancak yaşam yılı kaybı (YLL) açısından en yüksek oransal etkiler, Kuzey Makedonya, Bosna-Hersek ve Arnavutluk gibi Güneydoğu Avrupa ülkelerinde görüldü.
Buna karşılık İzlanda’da hava kirliliğine bağlı ölüm bildirilmezken, Finlandiya’da sadece 34 ölüm kaydedildi. İsveç, Estonya ve Norveç gibi Kuzey ve Kuzeybatı Avrupa ülkelerinde etkiler en düşük seviyelerde gerçekleşti.
PM2.5, çapı 2,5 mikrometre veya daha küçük olan ince partikülleri ifade ediyor. Bu partiküller akciğerlerin derinliklerine ve kan dolaşımına ulaşabiliyor. Maruziyet; astım, iskemik kalp hastalıkları ve akciğer kanseri ile ilişkilendiriliyor. Yeni araştırmalar, PM2.5’in demans riskini artırabileceğini de öne sürüyor.
Başlıca kaynaklar arasında araç emisyonları, sanayi faaliyetleri, katı yakıtların yanması ve hava spreyleri bulunurken, iklim değişikliği nedeniyle artan orman yangınları gibi doğal olaylar da PM2.5 seviyelerini yükseltiyor.
AB hava kalitesi kurallarını güçlendiriyor
EEA raporu, AB’nin güncellenmiş hava kalitesi standartlarını uygulamaya koyduğu döneme denk geldi. 10 Aralık 2024’te yürürlüğe giren Güncel Çevresel Hava Kalitesi Direktifi, yıllık PM2.5 sınırını yarı yarıya düşürerek AB standartlarını WHO’nun 2030 hedefleri ile uyumlu hale getiriyor. Direktif ayrıca yerel yönetimlerin hava kalitesi izleme, modelleme ve planlama kapasitelerini güçlendiriyor.
AB Çevre, Su Dayanıklılığı ve Döngüsel Ekonomi Komisyoneri Jessika Roswall, yeni kuralların önemine dikkat çekerek şunları söyledi:
“Her yıl kirli hava yaklaşık 250.000 erken ölüme yol açıyor ve AB ekonomisine 850 milyar euroya kadar maliyet getiriyor. Bu yeni hava kalitesi standartları milyonlarca Avrupalının yaşam kalitesini artıracak, biyolojik çeşitliliği ve ekosistemleri koruyacak ve ekonomimizi güçlendirecek.”
