“TERİMLERİN ZULMÜ”

Her ilmin, her dinin ve her medeniyetin terim, tarif ve tasnifleri bulunur. Dinler, ilimler ve medeniyetler farklı olduğu gibi onların bir tür dili demek olan terimleri de farklıdırlar. Bize göre genel anlamda dünyadaki terimler iki kısma ayrılır.
İnsan, hayvan, bitki ve cansız varlıklara ve onların fonksiyonlarına ait olan bu isim ve terimler, robotun kanunları ve iradenin kanunları olmak üzere iki kısma ayrılabilirler. Onun için kelimeler ya sabit bir olayı, ya da değişken bir olayı dile getirirler. O sebeple biz olayları bize açıklamaya çalışan isim, kelime ve terimleri fen bilimleri ve sosyal bilimler olmak üzere iki alanda kümelenmiş işaretler olarak görüyoruz. Yalnız iradenin kanunu dediğimiz sosyal bilimler yine bize göre tamamıyla iradeye dayandığı ve duyulara hitap etmediği hatta iç dünyamıza hitap edip değerler dünyamızı meydana getirdikleri için dinidir ve dinden ibarettir. Bir örnek vermek gerekirse mesela aile alanına ait olan “nikâh” kelimesi ile ziraat alanına ait olan patates ismi bunlardandır. Manava gidip 3 kilo patates veya beş kilo soğan alabilirsiniz. Fakat bir satıcıya gidip de bana 1 kilo nikâh ver diyemezsiniz. Hiçbir satıcı 5 tane, 10 tane veya 5 kilo ya da 10 kilo aile vermez, veremez. Yüz ton milyon ton toplum, cemiyet ve devlet olmaz. Şu halde insan açısından tüm olaylar ve yapılan şeyler ya ilmidir veya dinidir denilebilir. İlim ile din insan için olduğu gibi ve bunlar birbirini tamamlayan iki unsur olduğu gibi, fonksiyonel olduğu gibi aynı zamanda tüm olaylara bir üst kurum olarak kuşatırlar. Mesela karnımız acıkır, bu bir bilimsel olaydır, kalbimiz çalışır, bu bilimseldir; susarız yani su canımız ister bu da bilimseldir. Çünkü bunlar irade dışı cereyan eden olaylardır. Fakat yemek yemek irade ile olmasıyla dini bir harekettir. Yemek, içmek, giymek, çalışmak, evlenmek… hep dini olaylardır. Aile kurmak dinidir, bir toplum kurmak ve devlet kurmak dinidir, dini bir olaydır. İnsanın bedeni, hayvanlar, bitkiler ve cansız varlıklar ise ilmi kanunlara tabidirler. İnsan iradesi ve ruhu ise dini kanun ve kurallarla çalışır. İşte bu yüzden biz insanı din ile bilimin kesiştiği noktadan geçen düzlemde yaşayan bir varlık diye tarif ediyoruz.

Batı demek ilim demektir. Batı dünyası ilme uydu ve tabiatı araştırdı. Tabiat ise gözle görülüp elle tutulan varlıklar âlemidir. İlmin vasıtaları da deney, gözlem, duyular ve laboratuardır. Onun için Rönesans medeniyetinin tamamen bilime dayalı bir medeniyet olduğunu söyleyebiliriz. Dinlerinden yeteri kadar fayda göremeyen bu bilginler bu eksikliklerini hayvanlardan istifade ederek gidermeye çalıştılar. İnsan davranışlarını hayvanlarda aradılar ve insanı, hayvana benzetmeye çalıştılar. Bundan dolayı bir çeşit toplum hayatı yaşayan arılar ve karıncalar onlara öncülük etmişlerdir. Hâlbuki insan toplumu, arılar ve karıncalar toplumlarından çok daha üstün, çok daha farklı ve çok daha yukarılarda olan bir toplumdur. İşte onun için bugün insanlık âlemi bu Rönesans medeniyeti ile bu hayvanlara benzetilmenin sıkıntılarını çekmektedir. O yüzden bu medeniyetin ortaya koyduğu toplumla, devletle ve cemiyetle ilgili terimler insanlara zulmetmektedir. Bunu ben demiyorum. Onlardan biri olan ve hem bu zulmü dile getirerek yazdığı ve hatta Nobel ödülü kazandığı iktisat adı taşıyan kitabın yazarı Paul A. Samuelson diyor.

Bakın bu Samuelson, kendilerinin ürettiği terimlerin yetersizliği karşısında kafaların karışması sebebiyle “Terimlerin Zulmü” zulmettiğini şöyle açıklıyor:

Özellikle sosyal ilimlerde “terimlerin zulmü”nden kendimizi korumamız lazımdır. Yaşadığımız dünyada zaten bol miktarda mudil münasebetler mevcuttur, böylece a) aynı kavram için iki ayrı terim kullanmakla, b) birbirinden tamamen farklı iki hadiseyi bir tek terim ile göstermek suretiyle dünyamızı daha karışık bir hale sokmaktan kaçınmalıyız.
Depresyonun meydana gelmesine sebep olan amilin aşırı tasarruf olduğunu iddia eden Robinson’a, Jones şu şekilde mukabelede bulunabilir: “Yalan söylüyorsun, hakiki sebep eksik istihlaktir.” Bu konuşmaları dinleyen Schwartz da işe karışarak “ikiniz de saçmalıyorsunuz, hakiki sebep eksik yatırımdır.” diyebilir. Bu tartışma böylece devam edip gidebilir, hâlbuki bir an için tartışmayı bırakıp kullandıkları terimleri tahlil ve mukayese etselerdi, şeklen farklı gözüken bu üç iddianın da aynı olduğunu, farkın terim karışıklığından meydana geldiğini anlarlardı.
Öte yandan bazı terimlere karşı tarafsız olmadığımız için anlaşmazlıklara sebebiyet verebiliriz, mesela hükümetin gelişmeyi hızlandırmak için yaptığı programları bir kimse, “makul bir planlama” şeklinde ifade eder, bu müdahaleye taraftar olmayan diğer bir kimse ise aynı hadiseyi “totaliter bürokratik bir müdahale” şeklinde tavsif edebilir. Hiç kimse birinci ifadeye itiraz edemez, ikincisine ise kimse taraftar olamaz, hâlbuki iki ifade de aynı kavrama tekabül etmektedir. Böylece ilmi tartışmalarda, imkân ölçüsünde bu türlü hislere dayanan terminolojiyi kullanmaktan kaçınmalıyız.”[1]

Bundan sonra “Sosyal demokrasi” terimine veya isim tamlamasına gelecek olursak bu sosyal alanda başarısız olan Batı veya Rönesans medeniyetinin aciz, zavallı kelimelerinden biridir, diyoruz. Bu ifadeler, gözle görülecek işlerde gözü olmadığı için elleriyle görmeye çalışan bir ama kişinin iş yapmasına benzer.

Samuelson’un ekonomik alandaki aşırı tasarruf, eksik istihlak ve eksik yatırım kelimelerinin insanların kafalarını karıştırdığı gibi, siyasi alanda türetilmiş olan terimler de aynı bunlara benzer. Mesela sosyal siyaset, sosyal demokrasi ve sosyal adalet gibi tamlamalar da böyledir, kafaları karıştırmaktadır. Zaten bugün sosyal bilimcilerin kafaları hep karışıktır. Siyaset, demokrasi ve adalet zaten sosyal değil mi? Siyaset ve demokrasi zaten toplumsal, toplumla ilgili ve sosyal hayat ile ilgi değil mi? Adalet denilen şeyin yani zaten tüm toplumu kucaklaması gereken şeyin tekrar sosyal kelimesi ile nitelenmesine neden ihtiyaç vardır. Hayır, hayır mesele öyle değil, toplumu, cemiyeti ve devleti hayvanlara bakarak, arı ve karıncaları örnek olarak kuranlar, dar gelen toplumun elbisesi yırtıldıkça dikmek, toplumun havuzu patladıkça kapamak için bu kelimeleri türettiler.

Batılılar toplumu, devleti ve cemiyeti de tecrübî ilimlerde olduğu gibi deneye ve denemeye tabi tuttular. İlk önceleri hastaları, arızaları, engellileri, fakirleri ve diğer sınıfları düşünmeden kurallar koyan, sermaye ile emeği bir tutmayıp işçiyi ezen bu zihniyet, toplum her tarafından patlak verdikçe oraları sosyal yamalığı ile örtmeye çalıştılar. Sanki sosyal kelimesi tedavüle alınmakla arızalar giderilecek, dere tepe düz olacaktır. Nerde, bunlar ham hayallerden ibarettir. Çünkü eğer bu yapıda bir bozukluk varsa ki, bize göre kesinlikle vardır, % 110 vardır. Öyleyse bu binayı yeniden inşa etmekte fayda vardır. Her zaman söylediğimiz gibi birey ile toplum fert ile devlet dengesi, işte bu dengelerin kurulması lazımdır. Sosyal demokrasi, kapitalizmin yarattığı eşitsizlik ve adaletsizlikleri demokratik sistem içinde kabul edilebilir düzeye indirmeyi amaçlayan siyasi bir ideolojiden başka bir şey değildir. Siz bunu yapacağınıza önce sermaye ile emeği aynı seviyeye indirin. Eğer bunlar üretim vasıtaları ise ve bunlar üretimde aynı fonksiyonu yapıyorlarsa sermaye ile emek birbirinden neden farklı olsun ki! Sermaye, ürünün çok, hem de pek çok tarafını neden alıyor? Niçin sermaye emeğe tercih ediliyor. Durun kalabalıklar, bu yol çıkmaz sokak!

Sadece bu düzen eskidi desek, bu ifade eksik olur. Çünkü bu liberalist, kapitalist, şu veya bu düzenler, hem eksik-aksak ve arızalı doğmuşlardır, hem de eskimişlerdir. Biz, bu sosyal bilimlerdeki terim, tarif ve tasniflerin de eskimiş olduğuna kaniyiz. İstediğiniz kadar sosyal demokrasi, sosyal politika veya sosyal siyaset deyin fayda yok, bu yamalıklar fayda vermiyor. Hala toplumda işçi işveren çatışmaları var, hala daha cemiyette açlar, sefiller ve muhtaçlar vardır. Onun için bırakınız solu, sağı ve sosyalizmi, din ile bilime geliniz, ruh ile beden dengesine geliniz. Tüm insanların ve hatta tüm canlıların huzur ve mutluluğunu istiyorsanız dengeleri yeniden kurunuz, sosyal bilimlerdeki terim, tarif ve tasnifleri yenileyiniz.

Netice olarak biz terimlerin zulmü de demiyoruz. Bu insanın insana, insanın kendi kendine zulmü diyoruz. Sosyali bırakın, gerçek demokrasiye geliniz, adalete geliniz, gerçek politikaya geliniz diyoruz.

-----
[1]Paul A. Samuelson İktisat, İstanbul–1970, s. 10