Η ευρωπαϊκή διάσταση των μειονοτικών θεμάτων μέσω του EΔΔΑ (I)

Στα τέλη του 2018 με αρχές του 2019 συντελέστηκαν σημαντικές αλλαγές στο κομμάτι της Σαρίας. Η πολιτεία κατήργησε με σχετική νομοθεσία την υποχρεωτική εφαρμογή του ισλαμικού νόμου. Κανείς μέχρι τότε δεν είχε αγγίξει αυτό το ιδιαίτερο και ευαίσθητο κομμάτι παρόλο που πολλοί Έλληνες πολιτικοί κατά καιρούς εναντιώθηκαν δημόσια στην εφαρμογή της.  

Αφορμή για τις αλλαγές στάθηκε μία απόφαση του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου Δικαιωμάτων του Ανθρώπου η οποία καταδίκασε την Ελλάδα για παραβίαση της θεμελιώδους αρχής της μη διάκρισης και της προστασίας της ιδιοκτησίας λόγω της υποχρεωτικής τότε εφαρμογής του ισλαμικού νόμου. Παρόλο που οι αλλαγές που συντελέστηκαν προκάλεσαν θύελλα αντιδράσεων από την πλευρά της Μειονότητας και αποτέλεσαν αφορμή για αλυσιδωτές εξελίξεις σε καίρια μειονοτικά ζητήματα, συμπαρασύροντας και τον θεσμό του Μουφτή, δεν ολοκληρώθηκαν μέχρι σήμερα ώστε να έχουμε συνολική εικόνα του πολιτικού σχεδιασμού.  

Το κομμάτι που θα μας απασχολήσει είναι η ευρωπαϊκή διάσταση των μειονοτικών θεμάτων και ο ρόλος του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου Δικαιωμάτων του Ανθρώπου. Με αυτήν θα ξεκινήσουμε έναν νέο κύκλο άρθρων στα οποία θα αναφερθούμε σε μειονοτικές υποθέσεις που έφτασαν στο Δικαστήριο του Στρασβούργου. 

Στις 20 Νοεμβρίου 1985 κατά τη Σύνοδο της Επιτροπής των Υπουργών του Συμβουλίου της Ευρώπης, η Ελλάδα αποδέχτηκε το άρθρο 25 της Ευρωπαϊκής Σύμβασης για τα Δικαιώματα του Ανθρώπου. Η αποδοχή αυτή σήμαινε ότι κάθε Έλληνας πολίτης είχε το δικαίωμα να προσφύγει στο Ευρωπαϊκό Δικαστήριο και την Επιτροπή Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων και να καταγγείλει το ελληνικό κράτος για παραβιάσεις άρθρων της Ευρωπαϊκής Σύμβασης Δικαιωμάτων του Ανθρώπου με την προϋπόθεση ότι είχε εξαντλήσει όλα τα ένδικα μέσα που του παρείχε το εσωτερικό ελληνικό δίκαιο.  

Τότε λοιπόν, στο μακρινό 1985, υπήρξαν αντιδράσεις οι οποίες επικαλούνταν εθνικά ζητήματα και συγκεκριμένα, τον «μειονοτικό κίνδυνο». Ο βασικός φόβος  ήταν ότι η υπογραφή αυτής της απόφασης μπορούσε να χρησιμοποιηθεί από μέλη της Μειονότητας της Θράκης για να διασύρει την Ελλάδα σε ευρωπαϊκά και διεθνή όργανα. 

Τον ίδιο σε ουσία φόβο συναντήσαμε σχετικά πρόσφατα, όταν τον Οκτώβριο του 2017 με σχετική τροπολογία το ελληνικό κράτος έδινε το δικαίωμα στους πολίτες για επαναπροσφυγή στην ελληνική δικαιοσύνη όσων υποθέσεων δικαιώθηκαν σε ευρωπαϊκό επίπεδο με την προϋπόθεση να ληφθεί υπόψη το σκεπτικό του ευρωπαϊκού δικαστηρίου. Μετά από έντονες αντιδράσεις που όλες εστίαζαν στον «μειονοτικό κίνδυνο» και στις υποθέσεις των τουρκικών σωματείων, η τροπολογία αποσύρθηκε και επανήλθε με ασφαλιστικές δικλείδες προκειμένου να αποκλειστούν από αυτήν τη ρύθμιση υποθέσεις όπως των τουρκικών μειονοτικών σωματείων.  

Μία ακόμα χρονιά ορόσημο για τις προσφυγές σε ευρωπαϊκό επίπεδο ήταν το 1988 και συγκεκριμένα η 1η Νοεμβρίου όταν τέθηκε σε ισχύ το 11ο Πρόσθετο Πρωτόκολλο με το οποίο δημιουργήθηκε το νέο Ευρωπαϊκό Δικαστήριο Δικαιωμάτων του Ανθρώπου ως αποκλειστικό όργανο υποβολής προσφυγών.  

Έκτοτε ανοίγει ο δρόμος για ατομικές προσφυγές. Οι μειονοτικές υποθέσεις που έφτασαν στο Στρασβούργο θα μπορούσε κανείς να ισχυριστεί ότι συνιστούν μία ειδική κατηγορία προσφυγών καθώς με αφορμή μία υπόθεση ανοίγει μία ευρύτερη συζήτηση σε θέματα μειονοτικών δικαιωμάτων.  

Πρώτος το χορό των προσφυγών άνοιξε ο Αχμέτ Σαδίκ. Ο προσφεύγων απασχόλησε το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο με τρεις υποθέσεις. Ο Αχμέτ Σαδίκ έχει συνδέσει το όνομά του με την διεθνοποίηση των μειονοτικών ζητημάτων. Αρκετή δουλειά στην κατεύθυνση της διεθνοποίησης των μειονοτικών ζητημάτων είχε συντελεστεί και από ομάδες ανθρώπων που βρίσκονταν ήδη εγκατεστημένοι στο εξωτερικό, όπως μέλη της Μειονότητας που είχαν μεταναστεύσει και εγκατασταθεί σε διάφορες πόλεις της Γερμανίας. Αυτοί, διατηρώντας στενούς δεσμούς με την Θράκη, επιχειρούσαν μέσω συλλόγων να κάνουν γνωστή την κατάσταση της Μειονότητας. 

Με την υπόθεση του Αχμέτ Σαδίκ το δικαστήριο στο Στρασβούργο ουσιαστικά πραγματεύτηκε το περιεχόμενο του άρθρου 10 της Ευρωπαϊκής Σύμβασης Δικαιωμάτων του Ανθρώπου που αναφέρεται στην ελευθερία της έκφρασης. Όντας εκλεγμένος βουλευτής, ο Σαδίκ προσέφυγε στο Ευρωπαϊκό Δικαστήριο το 1991.  

Έκτοτε, αν μπορούσαμε να κάνουμε μία άτυπη κατηγοριοποίηση των προσφυγών που υπέβαλλαν τα μέλη της Μειονότητας και τα οποία εγείρουν μείζονα μειονοτικά θέματα, θα λέγαμε ότι σημαντικές είναι οι υποθέσεις παραβίασης του δικαιώματος του συνέρχεσθαι και του συνεταιρίζεσθαι (άρθρο 11 της Ευρωπαϊκής Σύμβασης Δικαιωμάτων του Ανθρώπου) και οι υποθέσεις παραβίασης του δικαιώματος στην θρησκευτική ελευθερία (άρθρο 9 της Ευρωπαϊκής Σύμβασης Δικαιωμάτων του Ανθρώπου).  

Η πρώτη αφορά ουσιαστικά τα μειονοτικά σωματεία και ότι σχετίζεται με αυτά, από την απαγόρευση  σύστασης, την διάλυση, την απαγόρευση λειτουργίας. Στο πεδίο της θρησκευτικής ελευθερίας οι πιο γνωστές υποθέσεις αφορούν τις προσφυγές των εκλεγμένων Μουφτήδων Ιμπραχήμ Σερήφ και Μεχμέτ Εμίν Αγγά. Ο τελευταίος μάλιστα απασχόλησε το δικαστήριο με τέσσερις προσφυγές.   

Οι αποφάσεις του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου είναι πλούσιες σε υλικό καθώς αναφέρονται αναλυτικά στο ιστορικό των υποθέσεων, τις νομικές ενέργειες που έγιναν, την έκβαση των υποθέσεων στο εσωτερικό δίκαιο. Μπορεί δηλαδή να αντλήσει κανείς χρήσιμο και πλούσιο υλικό που συνθέτει κομμάτια της ιστορίας της Μειονότητας όπως θα δούμε αναλυτικά και στα επόμενα άρθρα.   



ΠΗΓΗ