B-Health
B-Health

Σχέσεις Ελλήνων και Τούρκων στην Δυτική Θράκη

Την τηλεοπτική περίοδο 2004-2005 προβλήθηκε σε ιδιωτικό κανάλι της Ελλάδας η σειρά Μη μου λες αντίοη οποία στηριζόταν στο ομώνυμο βιβλίο της Αναστασίας Καλλιοντ

Σχέσεις Ελλήνων και Τούρκων στην Δυτική Θράκη

Την τηλεοπτική περίοδο 2004-2005 προβλήθηκε σε ιδιωτικό κανάλι της Ελλάδας η σειρά Μη μου λες αντίοη οποία στηριζόταν στο ομώνυμο βιβλίο της Αναστασίας Καλλιοντζή που εκδόθηκε το 2000. Η σειρά πραγματευόταν τον έρωτα μιας νεαρής Ελληνίδας φοιτήτριας της Νομικής Σχολής του Δημοκρίτειου Πανεπιστημίου Θράκης στην Κομοτηνή με έναν νεαρό ντόπιο Τούρκο δάσκαλο.

Η σειρά ήταν ιδιαίτερα πετυχημένη και η τηλεθέαση άγγιζε πολύ υψηλά ποσοστά, ενώ το μεγαλύτερο μέρος των γυρισμάτων έγινε στην Κομοτηνή με αποτέλεσμα η πόλη να ζει στους ρυθμούς της σειράς. Πολλοί ντόπιοι μάλιστα και Έλληνες και Τούρκοι συμμετείχαν ως κομπάρσοι στα γυρίσματα.

Αναμφισβήτητα οι ‘απαγορευμένοι’ έρωτες είναι πάντα αγαπημένο θέμα του κοινού. Ωστόσο, σε αυτήν την περίπτωση με αφορμή την αγάπη μεταξύ μιας Ελληνίδας και ενός Τούρκου είναι καλό να δούμε τι γίνεται σε ότι αφορά τις σχέσεις μεταξύ των δύο σύνοικων στοιχείων στην Δυτική Θράκη. 

Μία φράση κλισέ η οποία ακούγεται διαχρονικά όταν τίθεται το ερώτημα των σχέσεων μεταξύ των δύο πληθυσμιακών ομάδων στην Δυτική Θράκη είναι ότι οι σχέσεις των δύο σύνοικων στοιχείων είναι πρότυπο αρμονικής και ειρηνικής συμβίωσης. Και πράγματι, η αλήθεια είναι ότι η καθημερινότητα στην περιοχή κυλάει ήρεμα, δεν υπάρχουν εντάσεις και επιθετικές συμπεριφορές οι οποίες να καταλήγουν σε τσακωμούς και οξύτητα.           

Το ερώτημα ωστόσο παραμένει. Μπορεί οι δύο ομάδες να μην εκφράζονται επιθετικά η μία προς την άλλη, ωστόσο εκφράζονται φιλικά, είναι μαζί στην καθημερινότητά τους; Στις καθημερινές τους ενασχολήσεις; Στις διάφορες εκφάνσεις της προσωπικής, κοινωνικής ζωής;

Ελάχιστα έχουν γραφτεί για τις σχέσεις μεταξύ των δύο ομάδων. Συνήθως όλοι αρκούνται στο κλισέ της αρμονικής συμβίωσης. Ένα άλλο δεδομένο που πρέπει να λάβουμε υπόψη είναι η σύνθεση του πληθυσμιακού τοπίου στα αστικά κυρίως κέντρα της Δυτικής Θράκης με αναφορά την Ξάνθη και την Κομοτηνή όπου βρίσκεται συγκεντρωμένο το μεγαλύτερο ποσοστό του μειονοτικού πληθυσμού. Το πληθυσμιακό μωσαϊκό είναι πολυσύνθετο με ανθρώπους διαφορετικών καταβολών, καταγωγών.

Έτσι δεν μιλάμε ξεκάθαρα για Έλληνες και Τούρκους στην Ξάνθη και την Κομοτηνή, αλλά θα πρέπει να λάβουμε υπόψιν όλα εκείνα τα δεδομένα που οδήγησαν σε πληθυσμιακές ανακατατάξεις στην περιοχή. Τέτοια είναι η ίδρυση του Δημοκριτείου Πανεπιστημίου Θράκης το 1974 που σε βάθος χρόνου έφερε περισσότερους από 15.000 φοιτητές στην περιοχή, μετατρέποντας τα αστικά κέντρα της Δυτικής Θράκης σε φοιτητουπόλεις.

Κάτι αντίστοιχο συνέβη και με το Δ Σώμα Στρατού με έδρα την Ξάνθη και μονάδες σκορπισμένες σε όλη την Δυτική Θράκη που κατά καιρούς ενισχύθηκαν σημαντικά με στρατιωτικό πληθυσμό που μετακινήθηκε εκτός Θράκης. Πιο πρόσφατα, από το 1988 και μετέπειτα, υπάρχει μεγάλη μεταναστευτική ροή και εγκατάσταση μεταναστών προσφύγων από χώρες της πρώην Σοβιετικής Ένωσης οι οποίοι μάλιστα επικαλούνται ελληνική καταγωγή για αυτό και ονομάζονται ομογενείς και έτυχαν σειράς προνομίων από την πλευρά της πολιτείας για την εγκατάστασή τους στην Δυτική Θράκη και την Μακεδονία. 

Σε αυτούς πρέπει να προσθέσουμε και έναν αριθμό Ελλήνων με καταγωγή από διάφορες περιοχές της Ελλάδας στους οποίους κατά το παρελθόν δόθηκαν κίνητρα για μετεγκατάστασή τους στην περιοχή με σκοπό την τόνωση του ελληνικού ντόπιου πληθυσμού, όπως δάνεια με ευνοϊκούς όρους για αγορά κατοικίας και εργασία σε θέσεις του δημόσιου τομέα. 

Στην Κομοτηνή εντοπίζεται και μία μικρή μεν αλλά σημαντική σε παρουσία αρμένικη κοινότητα, ενώ η παρουσία των Εβραίων ήταν ακμάζουσα στο παρελθόν και πλέον καταγράφονται ελάχιστες οικογένειες.

Συμπερασματικά μιλάμε για μία σύνθετη και πολυποίκιλη κατανομή του πληθυσμού, από την άλλη ωστόσο ο πληθυσμός με –ας μου επιτραπεί ο όρος- ιστορικά δικαιώματα με την έννοια της μακροβιότερης παρουσίας στην περιοχή ανήκει αναμφισβήτητα στους Τούρκους και τους Έλληνες. 

Οι δύο αυτές ομάδες λοιπόν θα μπορούσε κάποιος να ισχυριστεί ότι είναι μαζί και χώρια. Τα στερεότυπα και τα χρόνια στεγανά στην εικόνα που έχει η μία ομάδα για την άλλη συνεχίζουν να καθορίζουν κυρίως τις ανθρώπινες και διαπροσωπικές σχέσεις. Φυσικά υπάρχουν και τομείς όπως ο οικονομικός που ο συγχρωτισμός είναι αναπόφευκτος. Αλλά η οικονομική συναλλαγή δεν συνεπάγεται απαραίτητα και άλλους είδους διαπροσωπική συναλλαγή. 

Στα αστικά κέντρα υπάρχουν ολόκληρες γειτονιές με αμιγή τούρκικο πληθυσμό, οι λεγόμενοι μαχαλάδες. Πρόκειται για ξεκάθαρα οριοθετημένες περιοχές και μάλιστα, έχουν στον προφορικό λόγο και δικές τους ονομασίες, όπως Μάστανλι, Χάρμανλικ, Γενί Μαχαλέ κλπ. 

Η παρουσία μεικτών ντόπιων παρεών δεν είναι η συνηθισμένη και αντιπροσωπευτική εικόνα της περιοχής, ενώ τα καφενεία όπου είναι χώρος συνάθροισης και χαλάρωσης χωρίζονται σε ελληνικά και τουρκικά βάσει του πελατολογίου. Πριν λίγα χρόνια είχε καταγγελθεί στον τοπικό τύπο σε κεντρικές καφετέριες της Κομοτηνής απαγόρευση εισόδου σε νέες γυναίκες της Μειονότητας λόγω του ότι φορούσαν μαντίλα.

Ένα άλλο κοινωνικό δεδομένο που εντυπωσιάζει είναι ότι οι μεικτοί γάμοι σε βάθος χρόνου είναι μετρημένοι στα δάχτυλα του ενός χεριού. Παρόλο που θα ακούσει κανείς συχνά για σχέσεις μεταξύ μελών των δύο ομάδων, στην συντριπτική τους πλειονότητα αδυνατούν να ξεπεράσουν όλα εκείνα που τις χωρίζουν από το να φέρουν δύο νέους κοντά στο να δημιουργήσουν οικογένεια. 

Στο κλισέ των αρμονικών σχέσεων συμβίωσης πρέπει να προστεθεί και ένα ακόμα, το κλισέ ότι όποιον ντόπιο και να ρωτήσεις, όλοι έχουν έναν αγαπημένο φίλο. Δηλαδή, κάθε Τούρκος επικαλείται έναν Έλληνα κολλητό, κάθε Έλληνας έναν Τούρκο. Όταν συνεχίζεται η συζήτηση θα διαπιστώσει κανείς ότι συνήθως αναφέρονται σε επαγγελματικές σχέσεις και διαπροσωπικές σχέσεις που προέκυψαν λόγω ανάγκης, όπως είναι η επαγγελματική ενασχόληση. 

Σε μια παρέα ντόπιων Ελλήνων που βρέθηκα πριν λίγα χρόνια σε καφετέρια της Κομοτηνής ξεκίνησε μία συζήτηση για την Μειονότητα με αφορμή ένα γεγονός που είχε συμβεί στην περιοχή. Όλοι είχαν άποψη αντλούμενη από τον τοπικό ελληνόφωνο τύπο. Τους έθεσα τότε το ερώτημα πώς είναι δυνατόν τόσο καιρό που βγαίνουμε να μην έχει βρεθεί ούτε ένας Τούρκος φίλος τους με την οικογένειά του ανάμεσά μας. Τον λόγο πήρε ένας επαγγελματίας και είπε ότι ο πατέρας του στην επιχείρησή τους έχει έναν κολλητό φίλο που εργάζεται εκεί και είναι σαν οικογένειά τους. Τον ρώτησα αφού είναι τόσο καλοί φίλοι πώς είναι δυνατόν να μην έχει έρθει ούτε μια φορά μαζί μας. Δεν είχε απάντηση. Προφανώς οι όποιες σχέσεις σταματούσαν στην πόρτα της επιχείρησης.   

Και κάτι ακόμα σχετικά με την γλώσσα. Η ελληνική είναι η επίσημη γλώσσα του κράτους. Πολλές φορές τα μέλη της Μειονότητας έχουν κατηγορηθεί άδικα ότι δεν γνωρίζουν καλά ελληνικά. Άδικα διότι οι ίδιοι προφανώς δεν ευθύνονται για την ποιότητα της παρεχόμενης εκπαίδευσης που τους καταδίκαζε επί δεκαετίες σε καθυστέρηση και στασιμότητα.

Δεν ισχύει το ίδιο για τους Έλληνες. Οι Τούρκοι είναι υποχρεωμένοι να γνωρίζουν την γλώσσα τους κράτους της υπηκοότητάς τους, και αυτό είναι αλήθεια. Ωστόσο οι Έλληνες επειδή δεν τους υποχρεώνει κανείς να μάθουν την γλώσσα του γείτονά τους, αρκούνται στο να μάθουν οι ‘άλλοι’ ελληνικά.

Σε άλλες συνθήκες μιας πιο φιλελεύθερης και δημοκρατικής κοινωνίας οι δύο γλώσσες θα έπρεπε να κινούνται παράλληλα και να διευκολύνουν την επικοινωνία στις καθημερινές επαφές σε ισότιμη βάση. Αντί για αυτό πριν λίγα χρόνια υπήρξαν καταγγελίες στο δημοτικό συμβούλιο για να αναγράφονται στις τοπικές ιδιωτικές επιχειρήσεις μόνο ελληνικά βάσει σχετικής νομοθεσίας. 

Φυσικά και υπάρχουν εξαιρέσεις σε όλα αυτά, συνήθως όμως είναι οι εξαιρέσεις που επιβεβαιώνουν τον κανόνα.

Θα κλείσω με δύο ρητά που αναφέρονται στην φιλία, αλλά τελικά τι είναι αυτό που ενώνει δύο ανθρώπους, δύο πληθυσμούς, αν όχι ειλικρινά αισθήματα φιλίας για τον άλλον. Στο πρώτο απαντάει ίσως με τον καλύτερο τρόπο ο Αμερικάνος συγγραφέας Henry David Thoreau στην αρμονική συμβίωση των δύο ομάδων λέγοντας ότι «Οι φίλοι δεν ζουν απλώς σε αρμονία, όπως λένε μερικοί, αλλά σε μελωδία» και το δεύτερο είναι του Αμερικάνου ποιητή Ogden Nash και αναφέρεται σε σχέσεις εξουσίας και δύναμης που προφανώς αφορούν και την δική μας περίπτωση. Λέει λοιπόν ο Nash «Ποτέ μη γίνεσαι φίλος με τον καταπιεσμένο, αν δεν είσαι έτοιμος να αναμετρηθείς με τον καταπιεστή». Αναλογιστείτε πόσο δύσκολο είναι όταν ο καταπιεστής είναι ο ίδιος μας ο εαυτός.

ΠΗΓΗ

Millet gazetesi logo
© 2021 Millet
KÜNYE
MİLLET MEDİA O.E.
BİLAL BUDUR & CENGİZ ÖMER KOLLEKTİF ŞİRKETİ
Genel Yayın Yönetmeni: Cengiz ÖMER
Yayın Koordinatörü: Bilal BUDUR
Adres: Miaouli 7-9, Xanthi 67100, GREECE
Tel: +30 25410 77968
E-posta: info@milletgazetesi.gr
ΤΑΥΤΟΤΗΤΑ
MİLLET MEDİA O.E.
ΜΠΟΥΝΤΟΥΡ ΜΠΙΛΑΛ & ΟΜΕΡ ΖΕΝΓΚΙΣ Ο.Ε.
Υπεύθυνος - Διευθυντής: ΟΜΕΡ ΖΕΝΓΚΙΣ
Συντονιστής: ΜΠΟΥΝΤΟΥΡ ΜΠΙΛΑΛ
Διεύθυνση: ΜΙΑΟΥΛΗ 7-9, ΞΑΝΘΗ 67100
Τηλ: +30 25410 77968
Ηλ. Διεύθυνση: info@milletgazetesi.gr