Το Ραμαζάνι στη Δυτική Θράκη

Ξεκίνησε η μεγάλη νηστεία του Ραμαζανιού. Η Τουρκομουσουλμανική Μειονότητα της Δυτικής Θράκης, ως παραδοσιακή κοινότητα  διατηρεί από γενιά σε γενιά όλα τα ήθη και τα έθιμα για να τιμήσει αυτόν τον μήνα της κατάνυξης και της αγάπης.

Η έναρξη της νηστείας γίνεται καθημερινά δύο ώρες πριν την ανατολή του ήλιου και λέγεται Σαχούρ. Η νηστεία τελειώνει με την δύση του ήλιου και λέγεται Ιφτάρ. Φέτος η νηστεία θα έχει διάρκεια 17 ώρες και στην ουσία απαγορεύεται η κατανάλωση κάθε είδους φαγητού και ποτού συμπεριλαμβανομένου και του νερού.

Σχεδόν η πλειοψηφία των μελών της Μειονότητας κρατάνε ευλαβικά την νηστεία και ο μήνας του Ραμαζανιού αλλάζει την φυσιογνωμία στην περιοχή καθώς ο ρυθμός της ζωής ακολουθεί τις παραδόσεις της θρησκείας. Μεγάλο ρόλο σε αυτό διαδραματίζει και η εποχή της νηστείας διότι το ραμαζάνι είναι κινητή εορτή και σε 36 χρόνια κάνει τον κύκλο όλου του χρόνου. Για παράδειγμα, κατά τη διάρκεια του θέρους είναι αδύνατον να πάνε πίσω οι αγροτικές δουλειές και για αυτό ο κόπος εκείνη την εποχή είναι διπλός.

Η οικογενειακή ζωή ακολουθεί τις επιταγές της θρησκείας. Οι νοικοκυρές αφιερώνουν περισσότερο χρόνο στην κουζίνα για τις προετοιμασίες του ιφτάρ και συνηθίζουν να εμπλουτίζουν το δείπνο που συγκεντρώνει όλα τα μέλη της οικογένειας στο ίδιο τραπέζι με όλα τα καλά. Ειδικά στον μήνα του ραμαζανιού οι νοικοκυρές αγοράζουν εδέσματα που έχουν συνδυάσει με το ιφτάρ, όπως τουλουμπάκια και χουρμάδες.

Τα ιφτάρ φέρνουν κοντά τις ευρύτερες οικογένειες, τους φίλους, καθώς είναι συνηθισμένο να εναλλάσσονται επισκέψεις από σπίτι σε σπίτι για να δειπνήσουν από κοινού.

Τα τεμένη έχουν αναμμένα φώτα δηλωτικό της θρησκευτικής εορτής και είναι γεμάτα με κόσμο σε καθημερινή βάση, εικόνα που συναντάμε στα αστικά κέντρα της Θράκης σε εβδομαδιαία βάση στην μεσημεριανή προσευχή της Παρασκευής (ναμάζ).

Στα αστικά κέντρα η νηστεία κάθε μέρα τελειώνει με μία φωτοβολίδα που ακούγεται απ’ άκρη σε άκρη της πόλης και δίνει το σήμα για να ξεκινήσει το ιφτάρ. Στα χωριά αυτόν τον ρόλο τον έχει ο μουεζίνης που ακούγεται για το κάλεσμα των πιστών σε προσευχή.

Επειδή η νηστεία του ραμαζανιού έχει έντονο χρώμα αλληλεγγύης και φιλανθρωπίας για να θυμίσει στους πιστούς όσα στερούνται οι φτωχοί, αδύναμοι και ανήμποροι συνάνθρωποί μας, συνηθίζεται ο μήνας του ραμαζανιού να συνοδεύεται με εκφράσεις αλληλεγγύης και ενότητας μεταξύ των πιστών Μουσουλμάνων.

Κάθε δειλινό οι κάτοικοι ενός χωριού διοργανώνουν γεύμα ιφτάρ στο τζαμί το οποίο είναι ανοιχτό στο κοινό και στο οποίο συμμετέχουν εκτός από τους επίσημους προσκεκλημένους το σύνολο του χωριού. Ακολουθεί η προσευχή.

Τα τελευταία έξι (6) περίπου χρόνια κατά την διάρκεια του Ραμαζανιού την περιοχή επισκέπτεται το λεγόμενο «Καραβάνι της Αφθονίας» που είναι μία πρωτοβουλία του Δήμου Μπαϊράμ Πασά στην Τουρκία. Πρόκειται για φορτηγά που διασχίζουν τα κράτη των Βαλκανίων, όπου υπάρχουν Μουσουλμάνοι, και παραθέτουν δείπνο ιφτάρ. Με κεντρικό σύνθημα «η αδερφοσύνη δεν γνωρίζει σύνορα», το δείπνο ιφτάρ συγκεντρώνει μεγάλο πλήθος κόσμου και περνάει μηνύματα αλληλεγγύης και ενότητας.

Πιο επίσημο χαρακτήρα προσλαμβάνουν γεύματα που διοργανώνουν Σύλλογοι ή και επίσημες αρχές και σε αυτά συμμετέχουν εκπρόσωποι της Μειονότητας.

Η ζεστασιά και η φιλοξενία των Τούρκων της Δυτικής Θράκης είναι χαρακτηριστικό γνώρισμα του ντόπιου πληθυσμού. Ιδιαίτερα στον μήνα του Ραμαζανιού, αποκτάει πιο έντονο χαρακτήρα και πράγματι, όποιος περάσει και παραμείνει στην περιοχή ακόμα και για μικρά χρονικά διαστήματα, αντιλαμβάνεται αυτό ακριβώς που σημείωσε και η κυρία Σαρνίτς, ότι δηλαδή οι άνθρωποι με τη ζεστασιά τους σε αγκαλιάζουν και σε κάνουν να αισθάνεσαι Δυτικοθρακιώτισσα.

Η κορύφωση του Ραμαζανιού είναι η γιορτή του Μπαϊραμιού, γνωστό και ως Ραμαζάν Μπαϊράμ ή Σεκέρ Μπαϊράμ λόγω των γλυκών που ετοιμάζουν οι γυναίκες με αφορμή την θρησκευτική γιορτή. Τις μέρες του Μπαϊραμιού η περιοχή φοράει τα γιορτινά της και όλοι συμμετέχουν σε αυτήν.

Το Μπαϊράμι διαρκεί τρεις ημέρες και σε αυτές ολοκληρώνονται οι επισκέψεις των μελών της Μειονότητας σε συγγενείς και φίλους για την καθιερωμένη ανταλλαγή ευχών, τα λεγόμενα Μπαϊραμλίκια όπως συνηθίζουν να λένε στην τοπική διάλεκτο. Η παράδοση επιτάσσει οι νεότεροι να επισκέπτονται τους μεγαλύτερους ως ένδειξη σεβασμού και αγάπης.

Τα μειονοτικά σχολεία έχουν επίσημη αργία για τις μέρες του Μπαϊραμιού, κάτι που ισχύει και για τους μαθητές της Μειονότητας που φοιτούν σε δημόσια σχολεία. Στο πλαίσιο του εορτασμού του Μπαϊραμιού γίνονται επισκέψεις που προσλαμβάνουν πιο επίσημο χαρακτήρα, όπως η ανταλλαγή ευχών που γίνεται κάθε χρόνο στο Τουρκικό Προξενείο την δεύτερη ημέρα του Μπαϊραμιού. Εκεί συναντιούνται οι Ελληνικές με τις Τουρκικές αρχές σε ένα κλίμα ενότητας και φιλίας.

Κύριο γαστρονομικό χαρακτηριστικό αυτού του Μπαϊραμιού είναι η κατανάλωση σιροπιαστών γλυκών. Οι νοικοκυρές ετοιμάζουν μεγάλα ταψιά με μπακλαβά, σαραγλί και μέρος των γλυκών τα μοιράζουν σε γείτονες και φίλους. Είναι πολύ συνηθισμένο σε μεικτές γειτονιές όπου κατοικούν Έλληνες και Τούρκοι μαζί, οι Τούρκοι να προσφέρουν μέρος των γλυκών του σπιτιού στους Έλληνες γείτονές τους.

Κάποιες γυναίκες ετοίμαζουνε ξεχωριστά στο Μπαϊράμι ένα ταψί γλυκά και το πηγαίνουν και σε χριστιανικές οικογένειες. Σίγουρα αυτή δεν είναι η μοναδική περίπτωση. Και σίγουρα όποιος έχει βρεθεί στην περιοχή τις ημέρες του Μπαϊραμιού θα έχει δοκιμάσει έστω κι ένα σιροπιαστό στο πλαίσιο του εορτασμού. Τα μηνύματα ωστόσο πίσω από αυτές τις απλές καθημερινές πράξεις είναι τόσο ηχηρά που έρχονται να επιβεβαιώσουν και στην πράξη το σύνθημα του καραβανιού της αφθονιάς, ότι δηλαδή η αδερφοσύνη δεν γνωρίζει σύνορα.