Ο Μουφτής και ο Ιερός Μουσουλμανικός Νόμος (Shari'a) στην Δυτική Θράκη

Ο ανώτερος θρησκευτικός λειτουργός για την Τουρκική Μειονότητα είναι ο Μουφτής. Ο θεσμός αυτός δεν ήταν στατικός. Η δομή, η λειτουργία και η εξέλιξή του στηρίχτ

Ο Μουφτής και ο Ιερός Μουσουλμανικός Νόμος (Shari'a) στην Δυτική Θράκη
Ο ανώτερος θρησκευτικός λειτουργός για την Τουρκική Μειονότητα είναι ο Μουφτής. Ο θεσμός αυτός δεν ήταν στατικός. Η δομή, η λειτουργία και η εξέλιξή του στηρίχτηκε στην Συνθήκη της Λωζάνης και σε μία σειρά ελληνικών νόμων. Υπάρχουν τρεις έδρες Μουφτείας στην Δυτική Θράκη: στην Κομοτηνή, την Ξάνθη και το Διδυμότειχο.

Ο Μουφτής διατηρεί και τη θεσμική ιδιότητα του καδή, δηλαδή του ιεροδίκη, καθώς ο Ιερός Ισλαμικός Νόμος για τους Τούρκους της Θράκης εφαρμόζεται σε θέματα οικογενειακού και κληρονομικού δικαίου. Συγκεκριμένα, τελεί και λύει γάμους, ρυθμίζει ζητήματα διατροφής, διορίζει και παύει επίτροπο ανηλίκου, διορίζει κηδεμόνα, καθορίζει την επιμέλεια τέκνων, ισλαμικές διαθήκες, εξ αδιαθέτου διαδοχή.

Πέραν των θρησκευτικών και δικαιοδοτικών του καθηκόντων, ο Μουφτής αποκτά αυξημένες αρμοδιότητες καθώς είναι επιφορτισμένος με την διαχείριση και εποπτεία της οργάνωσης των τεμενών και της βακουφικής περιουσίας. Όπως γίνεται εύκολα αντιληπτό, οι αυξημένες αρμοδιότητες του Μουφτή και η θέση του υψηλά στην ιεραρχία ως υψηλόβαθμου δημόσιου λειτουργού, τον καθιστούν σημαίνων πρόσωπο για την κοινότητα.

Ανέκαθεν ο τρόπος ανάδειξης του Μουφτή υπήρξε πεδίο αντιπαλότητας ανάμεσα στο ελληνικό κράτος και την Τουρκική μειονότητα και διχασμού στους κόλπους της κοινότητας. Αυτό είχε ως αποτέλεσμα ένας θρησκευτικός θεσμός να λάβει έντονη πολιτική χροιά, με αποτέλεσμα ο Μουφτής να αναδειχθεί σε πολιτικό πρόσωπο και να συσπειρώνει εξουσία και ισχύ που τον καθιστά ισχυρό συνομιλητή και καθοριστικό παράγοντα στα ζητήματα της Μειονότητας.

Παρόλο που η Συνθήκη των Αθηνών του 1913 και εν συνεχεία σχετικός ελληνικός νόμος του 1920 (2345) προέβλεπε την ανάδειξη του Μουφτή με προκήρυξη εκλογών, ωστόσο στην πράξη ακολουθήθηκε η πρακτική που έμεινε κατάλοιπο από την εποχή της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας και ήθελε τον Μουφτή να διορίζεται από τις ελληνικές αρχές. Επόμενος σημαντικός σταθμός είναι ο νόμος 1920/1991 βάσει του οποίου καταργήθηκε ο τρόπος ανάδειξης μέσω εκλογής και θεσμοθέτησε αυτό που εφαρμοζόταν έως τότε, δηλαδή το καθεστώς διορισμού.

Ο Νόμος του 1991 ήρθε ως απάντηση του ελληνικού κράτους σε μία σειρά γεγονότων που ξεκίνησαν στα μέσα της δεκαετίας του 1980. Το 1985 απεβίωσε ο Μουφτής Κομοτηνής και το 1990 ο Μουφτής Ξάνθης. Η Μειονότητα τότε λόγω και γενικότερων εξελίξεων που λάμβαναν χώρα στο εσωτερικό της, θέτει επιτακτικά το ζήτημα ανάδειξης του Μουφτή μέσω εκλογών. Ακολουθούν μία σειρά γεγονότα. Γύρω από το πρόσωπο του Μουφτή κορυφώνεται η σύγκρουση ανάμεσα στη Μειονότητα και το κράτος.

Η πολιτεία δεν κάνει πίσω, διορίζει πρόσωπα της επιλογής της και η Μειονότητα ως αντίδραση οργανώνει μία άτυπη εκλογική διαδικασία για ανάδειξη Μουφτή δια ανατάσεως χειρός μετά την προσευχή της Παρασκευής στα τζαμιά της περιοχής. Με τον τρόπο αυτό αναδείχθηκαν οι εκλεγμένοι Μουφτήδες Ξάνθης και Κομοτηνής. Το 2006 τίθεται εκ νέου το ζήτημα εκλογής Μουφτή με τον θάνατο του εκλεγμένου Μουφτή Ξάνθης, Μεχμέτ Εμίν Αγγά.

Ενώ στην αρχή διαφαίνεται ότι με αφορμή αυτό το περιστατικό η πολιτεία έχει τη διάθεση να ξεκινήσει διαπραγματεύσεις σχετικά με ένα πιθανό σενάριο ανάδειξης Μουφτή μέσω εκλογών, ωστόσο οι όποιες διαπραγματεύσεις δεν απέδωσαν καρπούς, με αποτέλεσμα να οργανωθεί δεκαέξι (16) χρόνια μετά (1990-2006) για δεύτερη φορά εκλογική διαδικασία από την πλευρά της Μειονότητας η οποία οδήγησε στην ανάδειξη του εκλεγμένου Μουφτή Ξάνθης, Αχμέτ Μετέ.

Τα ζητήματα αυτά προσέλαβαν ευρωπαϊκή διάσταση με έναν αριθμό δικαστικών αποφάσεων κατά της Ελλάδος από το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο Δικαιωμάτων του Ανθρώπου. Οι καταδίκες αφορούσαν κυρίως παραβιάσεις του άρθρου 9 για την ελευθερία της θρησκευτικής έκφρασης της Σύμβασης για την Προστασία των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου. Το δικαστήριο απέρριψε τις κατηγορίες για αντιποίηση αρχής τόσο στην περίπτωση του εκλεγμένου Μουφτή Κομοτηνής, όσο αργότερα και στην υπόθεση του εκλεγμένου Μουφτή Ξάνθης λόγω απουσίας απτών αποδείξεων.

Πρόκειται για μία σειρά καταδικαστικών αποφάσεων των ελληνικών δικαστηρίων που είχαν στραφεί εναντίον των εκλεγμένων Μουφτήδων με το αιτιολογικό της αντιποίησης αρχής. Εκείνο το διάστημα η Μειονότητα είχε κάνει τα πρώτα βήμα να χρησιμοποιήσει ευρωπαϊκούς θεσμούς και όργανα προκειμένου να διεκδικήσει τα δικαιώματά της και να ενδυναμώσει τη θέση και τα επιχειρήματά της σε διεθνές επίπεδο.

Ο τρόπος ανάδειξης του Μουφτή βρίσκεται στην κορυφή της ατζέντας των μειονοτικών διεκδικήσεων, όπως επίσης στην κορυφή της ελληνοτουρκικής ατζέντας σε θέματα προστασίας μειονοτήτων. Σε συναντήσεις που πραγματοποιούνται με εκπροσώπους των δύο κρατών το ζήτημα εκλογής του Μουφτή βρίσκεται ψηλά στην ατζέντα όταν στο τραπέζι τίθενται ζητήματα μειονοτήτων. Το θέμα του Μουφτή έχει τεθεί ακόμα και σε συναντήσεις των Πρωθυπουργών Ελλάδας και Τουρκίας.

Ο θεσμός του Μουφτή λόγω και της βαρύνουσας σημασίας σε συμβολικό και ρεαλιστικό επίπεδο για το σύνολο της κοινότητας, συμπαρασύρει και μία σειρά άλλων ζητημάτων θρησκευτικής ελευθερίας. Είναι ενδεικτικό ότι όταν η πολιτεία έβαλε θέμα πρόσληψης ιεροδιδασκάλων στα τεμένη και εν συνεχεία, στα δημόσια σχολεία της Δυτικής Θράκης, η Μειονότητα απάντησε με μία σειρά επιχειρημάτων εκ των οποίων πρωταρχικό ήταν το θέμα του Μουφτή. Με απλά λόγια, η Μειονότητα ισχυρίζεται δικαιολογημένα ότι όταν επιλυθεί το κυρίαρχο θέμα του θρησκευτικού της ηγέτη, τότε αλυσιδωτά θα οδηγηθούμε και στην επίλυση άλλων θεμάτων. Μέχρι τότε, όποια πρωτοβουλία θρησκευτικού περιεχομένου σκοντάφτει στο θέμα του Μουφτή.

Μία άλλη σημαντική παράμετρος στις συζητήσεις για τον ρόλο του Μουφτή είναι η διατήρηση ή όχι του Ιερού Ισλαμικού Νόμου για τα μέλη της Τουρκικής Μειονότητας. Η Σαρία έχει απασχολήσει αρκετά τον ακαδημαϊκό και πολιτικό κόσμο της Ελλάδας οι οποίοι κατά καιρούς φέρνουν το θέμα στην δημοσιότητα και ζητούν την κατάργησή της. Το βασικό ερώτημα που τίθεται και έχει διατυπωθεί και μέσω ερωτήσεων που κατέθεσαν Έλληνες βουλευτές στο ελληνικό και ευρωπαϊκό κοινοβούλιο είναι κατά πόσο η εφαρμογή της Σαρία συνάδει με τους ευρωπαϊκούς και ελληνικούς νόμους, όπως επίσης με θεμελιώδεις αρχές ανθρωπίνων δικαιωμάτων και ισότητας φύλων. Φυσικά αυτό οδηγεί και σε συζητήσεις αν στην περίπτωση μειονοτήτων πρέπει να ακολουθούμε τον δρόμο των ατομικών ή συλλογικών-κοινοτικών δικαιωμάτων.

Φαίνεται ωστόσο ότι για τα μέλη της Τουρκικής Μειονότητας η εφαρμογή μέρους του Ιερού Ισλαμικού Νόμου είναι απόλυτα συνυφασμένο με τα ήθη, τα έθιμα, τις παραδόσεις της κοινότητας και αποτελεί αναπόσπαστο κομμάτι της ταυτότητάς της. Για αυτό και σε αναφορές που έχουν συντάξει μέλη της Μειονότητας σχετικά με τις διεκδικήσεις και τα δικαιώματά τους, δεν έχουν θέσει ποτέ μέχρι σήμερα ζήτημα κατάργησης της Σαρία. Η πρακτική δείχνει ότι οι μειονοτικοί επιλέγουν την Σαρία για να ρυθμίσουν θέματα οικογενειακού και κληρονομικού δικαίου.

Τα τελευταία κυρίως χρόνια υπάρχει μία διάσταση ανάμεσα στις αποφάσεις του Μουφτή και στην επικύρωσή τους από τα ελληνικά δικαστήρια. Υπάρχουν περιπτώσεις που έχουν προσφύγει στο Ευρωπαϊκό Δικαστήριο Δικαιωμάτων του Ανθρώπου. Αυτά ωστόσο δεν φαίνεται να ανατρέπουν την γενικότερη εικόνα καθώς τον πρώτο λόγο σε αυτά τα θέματα τον έχει η ίδια η Μειονότητα.

http://www.trt.net.tr/greek/ekpompes/2016/04/05/tourkike-meionoteta-tes-dutikes-thrakes-2016-12-464595
Millet gazetesi logo
© 2021 Millet
KÜNYE
MİLLET MEDİA O.E.
BİLAL BUDUR & CENGİZ ÖMER KOLLEKTİF ŞİRKETİ
Genel Yayın Yönetmeni: Cengiz ÖMER
Yayın Koordinatörü: Bilal BUDUR
Adres: Miaouli 7-9, Xanthi 67100, GREECE
Tel: +30 25410 77968
E-posta: info@milletgazetesi.gr
ΤΑΥΤΟΤΗΤΑ
MİLLET MEDİA O.E.
ΜΠΟΥΝΤΟΥΡ ΜΠΙΛΑΛ & ΟΜΕΡ ΖΕΝΓΚΙΣ Ο.Ε.
Υπεύθυνος - Διευθυντής: ΟΜΕΡ ΖΕΝΓΚΙΣ
Συντονιστής: ΜΠΟΥΝΤΟΥΡ ΜΠΙΛΑΛ
Διεύθυνση: ΜΑΟΥΛΗ 7-9, ΞΑΝΘΗ 67100
Τηλ: +30 25410 77968
Ηλ. Διεύθυνση: info@milletgazetesi.gr