Ahlak yoksa adalet yoktur

Devletin adaletine güvenmemiz isteniyorsa, bunun karşılığını mahkeme kararlarının uygulanmasında ve vatandaşın iradesine gösterilen saygıda görmek isteriz.

Köşe Yazıları 17 Kasım 2026
Ahlak yoksa adalet yoktur

Bir insanın kimliğini kendi ağzından duymaya tahammül edemeyen bir devlet, o insana adaleti nasıl anlatacak?

Batı Trakya’da yıllardır bu soruyu soruyoruz. İskeçe’de bir derneğin adında, Gümülcine’de azınlığın dinî temsilcisini belirleme iradesinde karşımıza aynı mesele çıkıyor. Yunanistan devleti, kendi vatandaşlarının kendilerini nasıl tanımlayacağına ve kimlerin onları temsil edeceğine ne ölçüde karar verebilir?

Adaletin ahlakla bağı tam da burada ortaya çıkıyor. Devletin elinde yetki var. Vatandaşın elinde ise hakkını arayabileceği hukuk yolları. Devlet o yolların sonunda verilen kararın gereğini yerine getirmeyi geciktirdiğinde, bunun bedelini kim ödüyor? Bir ömür mahkeme kapılarında bekleyen insanlar.

Bir derneğin adından neden korkulur?

İskeçe Türk Birliği’nin feshedilmesiyle sonuçlanan süreç Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi’ne taşındı. Mahkeme, 2008’de Yunanistan’ın örgütlenme özgürlüğünü ihlal ettiğine hükmetti. Rodop Türk Kadınları Kültür Derneği ile Meriç ilinde kurulmak istenen Azınlık Gençlik Derneği’nin tescil taleplerinin reddedilmesinde de aynı özgürlüğün ihlal edildiği tespit edildi. Avrupa Konseyi Bakanlar Komitesi, 2014’te ve 2021’de bu kararların uygulanması için Yunanistan’a çağrıda bulundu.

Şimdi İskeçe’de yaşayan bir vatandaşa bunu nasıl izah edeceğiz? Kendi kimliğini bir derneğin tabelasına yazdığı için yıllarca hakkını aradı. Strasbourg’da haklı bulundu. Sonra o kararın gereğinin yerine getirilmesi için bir kez daha bekledi.
Devlet vatandaştan mahkeme kararına uymasını istiyor. Vatandaş da devletin, kendi aleyhine verilen karara aynı ciddiyetle yaklaşmasını bekliyor. Bu beklentinin neresi fazla?

Gümülcine’de Türk azınlığın müftü seçtiği İbrahim Şerif, müftülük sıfatıyla hareket ettiği gerekçesiyle mahkûm edildi. Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi, 1999’da bu mahkûmiyetin din özgürlüğünü ihlal ettiğine karar verdi. Mahkeme, Şerif’in yasayla müftüye verilen yargısal ya da idari yetkileri kullanmaya çalıştığına ilişkin bir belirti bulunmadığını kaydetti. Kendisini gönüllü olarak takip eden bir topluluğun dinî önderi olarak hareket etmesi, ceza verilmesini haklı kılmıyordu.

Bir cemaatin kimi dinî önder olarak benimsediğine ceza mahkemesi yoluyla müdahale ederseniz, o insanlara hangi güveni verebilirsiniz? Devletin görevi, farklı tercihler yapan vatandaşlarının bir arada yaşamasını sağlamaktır. Bunun ilk şartı da o tercihleri yapan insanlara saygı duymaktır.

Bosna Hersek’te iki vatandaşa kapanan kapı

Bosna Hersek’te Roman kökenli Dervo Sejdić ile Yahudi kökenli Jakob Finci, ülkelerinin üç üyeli Devlet Başkanlığı Konseyine ve parlamentonun üst kanadı olan Halklar Meclisine aday olamıyordu. Dayton Barış Anlaşması’yla oluşturulan anayasal düzen, bu görevleri Boşnak, Hırvat ve Sırplara ayırmıştı. Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi, 2009’da iki vatandaşın adaylığının kökenleri nedeniyle engellenmesini ayrımcılık olarak değerlendirdi.

Dayton düzeni, ağır bir savaşın ardından barışı kurmak için oluşturuldu. Peki barışın içinde kimin ne kadar söz sahibi olacağını insanın doğduğu aileye bakarak belirlersek, o barışa herkes nasıl güvenecek? Sejdić ile Finci’nin davasında insanın karşısına devletin en üst makamına aday olurken bir engel çıktı. İskeçe’de ise bir derneğe kendi adını verirken. Her iki yerde de vatandaş, kendi kimliğini açıkça taşıyarak bir hakkı kullanabilmek için mahkemeye gitmek zorunda kaldı.

Almanya ile Danimarka başka bir yol seçti

1955’te Almanya ve Danimarka, sınırın iki yanında yaşayan Danimarkalı ve Alman azınlıklara ilişkin Bonn ve Kopenhag bildirilerini yayımladı. Benimsedikleri ilke açıktı. İnsanlar hangi azınlığa ve kültüre mensup olduklarını özgürce ifade edebilecek, kamu makamları da bu beyanı sorgulamayacaktı.

Batı Trakya’dan bakınca insanın aklına şu soru geliyor. Almanya’da bir vatandaşın kendisini Dan, Danimarka’da bir vatandaşın kendisini Alman olarak tanımlamasına devlet saygı gösterebiliyorsa, İskeçe’de bir Yunanistan vatandaşı derneğinin adında neden “Türk” kelimesini kullanamasın? Bir insanın aidiyetini açıkça söyleyebilmesi, o ülkenin eşit vatandaşı olarak yaşamasının da bir parçasıdır.

İçimizden birinin onayı kimin adına geçerlidir?

Bir de kendi içimizde açıkça konuşmamız gereken tarafı var. Herkesin farklı düşünmeye, devletle görüşmeye ve kendi tercihini yapmaya hakkı vardır. Ahlaki sorun, kamu makamları içimizden birilerinin görüşünü bütün azınlığın rızası gibi sunduğunda başlar. Birkaç kişiyle görüşüp geri kalanların itirazını duymamak, alınan karara kimin razı olduğu sorusunu ortadan kaldırmaz.

Bir görüşmeye çağrılan kişi oraya kendi adına mı gitti, bir kurum adına mı? Bir kurum adına gittiyse hangi yetkiyle konuştu? Alınan karar kimleri etkiliyor ve o insanların sözü nerede? Bu soruları sormak hepimizin hakkı. Azınlık adına söz alan herkes de o yetkiyi kimden aldığını açıklayabilmelidir.

Biz bu ülkenin vatandaşlarıyız. İskeçe’de derneğimizin adını kendimiz koyabilmek, Gümülcine’de dinî hayatımıza ilişkin tercihimizi özgürce yapabilmek istiyoruz. Devletin adaletine güvenmemiz isteniyorsa, bunun karşılığını mahkeme kararlarının uygulanmasında ve vatandaşın iradesine gösterilen saygıda görmek isteriz.

Bir devletin adalete bağlılığı, özellikle kendi aleyhine verilen karardan sonra belli olur. Vatandaşın yıllarını alan bir davanın sonunda devlet de üzerine düşeni yapabilmelidir. Ahlak yoksa adalet yoktur. 

Millet gazetesi logo
© 2026 Millet Media
KÜNYE
MİLLET MEDİA Kollektif Şirketi
Genel Yayın Yönetmeni: Cengiz ÖMER
Yayın Koordinatörü: Bilal BUDUR
Adres: Miaouli 7-9, Xanthi 67100, GREECE
Tel: +30 25410 77968
E-posta: info@milletgazetesi.gr
ΤΑΥΤΟΤΗΤΑ
MİLLET MEDİA O.E.
Υπεύθυνος - Διευθυντής: ΟΜΕΡ ΖΕΝΓΚΙΣ
Συντονιστής: ΜΠΟΥΝΤΟΥΡ ΜΠΙΛΑΛ
Διεύθυνση: ΜΙΑΟΥΛΗ 7-9, ΞΑΝΘΗ 67100
Τηλ: +30 25410 77968
Ηλ. Διεύθυνση: info@milletgazetesi.gr