Günümüzde İbn-i Haldun’un Devlet Teorisi

İbn-i Haldun’un devlet teorisini tarih, sosyoloji, iktisat gibi sosyal bilimlerle uğraşanlar büyük ihtimalle biliyordur ancak bilmeyenler için kısaca özetlemek gerekirse İbn-i Haldun devletlerin tıpkı bir insan gibi doğup, büyüyüp, öldüklerini ifade eder. Devletlere biçtiği ömür ise ortalama 120 senedir, ancak istisnalar dahilinde bu ömür 140’a kadar çıkabilmektedir. Devlet teorisi aynı zamanda da tavırlar teorisi olarak da bilinmekte bu da zafer, mutlakiyet, refah, barış ve israf tavrı olmak üzere beşe ayrılır.

O çağda Devlet-i Ebed Müebbed olarak lanse edilen Osmanlı Devleti 120 senelik süreyi aştığı için İbn-i Haldun’un teorisine pek kulak asmasa da çöküş sırasında bu teoriden yararlanmaya başlamıştır. Attığım başlık itibariyle “Günümüz devletlerinde bu teori nasıl işlemektedir?” sorusu bir çoğumuzun aklına gelmiştir. Burada elbette ki bir tez niteliğinde yazı yazmıyorum, ancak hepimizin aklında bu konuyla ilgili ufak tefek ufukların belirmesinde yarar olacaktır.

Az önce Osmanlı Devleti’nin bu teoriye sıcak bakmadığını söylemiştim. Günümüzde ise Amerika Birleşik Devletler İmparatorluğu(!) ile Avrupa Birliği İmparatorluğu(!)’nun bu teoriyi görmezden geldiğini söyleyebiliriz. Ne var ki, çok feci bir son onları beklemektedir, zira İbn-i Haldun’un da dediği gibi “Devletlerin çöküşü geciktirilebilir ama önlenemez”. Osmanlı Devleti İbn-i Haldun’un devletlerin sağlıklı yaşaması için şart koştuğu asabiyet kavramını pek ala icra ediyordu (Buradaki asabiyet kelimesinin anlamı bağlılıktır). Az önce saydığım imparatorluklar(!) ise bırakın asabiyeti, bireyselleşmeyi medeniyet unsuru saymaktadırlar.

İbn-i Haldun’un üzerinde en çok durduğu faktörler, iktisadi ve coğrafi faktörlerdir. Günümüzde bir de biyolojik faktör eklenmesi gerektiği düşüncesindeyim. Az önce de belirttiğimiz gibi Batı medeniyeti günden güne bireyselleşmekte, bireyselleşmeye neden olan temel etken ise ailelerin genelde bir çocuğu bile fazla görmeleridir (Biyolojik Faktör). Hal böyle olunca bağlılık da en aza indirgenmiş olur. Ondan sonra Batı medeniyeti diye tabir edilen medeniyete bir bakmışsın suç oranları tavan yapmış, boşanma oranları günden güne artmış, sevgi denen şey kalmamış.

Coğrafi faktör konusuna gelecek olursak, bilindiği gibi dünya 10 bin senede bir soğuğun zirvesini ve sıcağın zirvesini yaşamaktadır ve artık küresel ısınma evresini geçtik artık soğuma dönemine doğru adım atmaya başladık. Günümüzde İskandinav ülkeleri buna alışık olsa da, İngiltere, Almanya gibi ülkeler karların altında kalmaya hiç de hazır değil. Peki bundan sonra ne olacak? Birçok tarihçinin de söylediği gibi Akdeniz dünyanın merkezidir. Tarihte Akdeniz coğrafyasında konumlanan devletler hep süper güç olmayı başarmışlardır. Türkiye de şu an Akdeniz coğrafyasında bulunmaktadır ve soğuğun azizliğine uğrayacak olan birçok Avrupa devleti de ürünlerin çoğunu Türkiye’den ithal edecektir.

Son olarak İktisadi faktöre geldiğimiz zaman ise şu an Batı’yı ayakta tutan yegane faktörün ileri kapitalizm (devletten ziyade halkın da refahta olduğu bir sistem) olduğunu görmekteyiz, Türkiye ise henüz bu seviyeye ulaşamadı. Türkiye şu an, İngiltere’nin eskiden Karl Marx’ın ifadesiyle vahşi kapitalizmin 10’da 1’i etkisinde bir dönem yaşıyor. İngiltere’deki kadar devletin vahşice politikaları yok belki ama ileri kapitalizm düzeyine ulaşabilmek için bazı evrelerden geçmek şart gibi gözüküyor. Şu an Batı’nın birçok devleti ileri kapitalizm düzeyine ulaşmış durumda. Fakat ileride Türkiye de bu döneme ulaşacak, üstelik asabiyet unsuru elinde olacak bir şekilde ulaşacak, dahası Akdeniz coğrafyasında bulunan bir devlet olarak ulaşacak, kısacası  Türkiye özlenen günlerine geri dönmüş olacak.