B-Health
B-Health

İslâm hukukunda insan hakları

İnsan haklan konusunu son olarak İslam hukuku açısından da inceleyerek bu mevzuda bir neticeye varmak istiyoruz. İslam hukukçuları hukuka ehil olması bakımından

Köşe Yazıları 3 Aralık 2016
İslâm hukukunda insan hakları

İnsan haklan konusunu son olarak İslam hukuku açısından da inceleyerek bu mevzuda bir neticeye varmak istiyoruz. İslam hukukçuları hukuka ehil olması bakımından insanı sahip olduğu özellikler açısından, bilhassa akıl yönüyle ele alıp incelemişlerdir. (1)

İnsanın hayvan, bitki ve cansız varlıklar arasında müstesna bir yere sahip olduğu inkar edilemez bir gerçektir. O bakımdan insan üzerinde biraz durmak yararlı olacaktır.

İslam'da İnsan Anlayışı:

Kur'an-ı Kerim'de "Biz, seni (Habibim) alemlere (başka bir şey için değil) ancak rahmet için gönderdik." (2) buyrularak, Peygamber'in geliş sebebi açıklanmaktadır. Buna göre peygamberlik, insanların iyiliği, kurtuluşu ve mutluluğu için bir sebep teşkil etmektedir. (3)

İslam ideali, insan idealidir. İslam’da esas olan insandır. İslam'ın gayesi, akıl sahibi düşünen insanı yüceltmektir. (4) İslam inancına göre insan; akli, bedeni, ahlaki ve ruhani en mükemmel meleke ve yeteneklerle donatılmış bir varlıktır. İnsan, maddi ve manevi her çeşit yükselmeye müsait bir şekilde, günahsız, tertemiz olarak doğar. Zahiren ve batınen varlıkların en güzelidir.(5)

Kur'an-ı Kerim'de "Biz, gerçekten insanı en güzel bir biçimde yarattık."(6) buyrulmaktadır. Bu sebeple insana saygı ve bireylere hizmet temel felsefe ve irade olarak kabul edilmelidir. Çünkü insan yeryüzünde Allah'ın bir memuru, görevlisi ve halifesidir. Onun bu özelliği Kur'an-ı Kerim'de "Hani Rabbin meleklere: 'Muhakkak ben yeryüzünde (benim emirlerimi tebliğ ve infaza memur) bir halife (bir insan, Âdem) yaratacağım demişti" (7)

İslam hukukuna göre her insan Allah'ın kuludur. Bir tek kişi dışarıda kalmamak şartıyla bütün insanlar tabii haklara sahiptirler. Yalnız bu haklar onun insan olması bakımından, doğuştan sahip olduğu haklardır. Daha sonra da geleceği üzere bunlar dini, ilmi, içtimai(idari siyasi), iktisadi ve ailevi haklar olmak üzere beş kısma ayrılan, insanın en tabii haklarıdır. (8)

Bütün insanlar, bir ailenin üyeleri gibidirler. Asalet doğuştan değil, ahlaki fazilet, hak ve vazifeye bağlılıkla meydana gelir. Hangi ırka, hangi sınıfa, hangi mesleğe ve hangi rütbeye sahip olursa olsun, bütün insanlar eşit haklara sahiptirler. Böylece her bir fert de diğerlerine aynı ailenin üyeleri gözüyle bakacak ve öyle muamele edecektir. Hiçbir fert, mensup olduğu sınıf, meslek, ırk veya cinsiyet dolayısıyla tabii haklarının hiç birinden mahrum edilemez. (9) Fethi Rıdvan'ın dediği gibi, İslam hukukunda beyazla siyah, Arap’la acem, erkekle kadın, hür ile köle, Müslüman ile ehl-i kitap arasında hiçbir fark yoktur. (10)

İslam hukukunda bütün insanlar adalet karşısında eşittirler. Harpçi olmadıktan sonra, bir Müslümanın gayri Müslim’den farkı yoktur. Birçok İslam hukukçusu, özellikle İmam Azam'a göre bir Müslümanın bir zimmiyi (gayri Müslim vatandaşı) öldürmesi, bir Müslümanın bir Müslümanı öldürmesinden daha ağır bir suç teşkil eder. (11)

Kasani, Müslüman ile gayri Müslim vatandaşların hukuken eşit olduklarını bildiren şu hadisi zikretmektedir: "Azınlıklar eğer zimmet- vatandaşlık akdini kabul ederlerse, kendilerine şunu bildir: Müslümanların lehine ve aleyhine (hak ve vazife) olan her şey zimmîler için de söz konusudur." (12)

Sonuç olarak insan, mümin olsun olmasın, Allah'ın kulu ve güzel bir emanetidir. Bu sebepten ötürü haysiyet sahibi olup hürmet edilmeye layıktır. İnsanlar arasında, insan olma bakımından her hangi bir fark görmemek, onları eşit hak ve vazifelere, kıymet ve değerlere sahip varlıklar olarak kabul etmek, işte İslam ve İslam hukukunun insan hakkı ve hukuku anlayışı budur, diyebiliriz. (13)
____________________________________________________
(1) Bkz. Molla Hüsrev, Mir ‘at, 317-318; Muhammed Ebu Zehra, İslam Hukuku Metodolojisi, 319-351.
(2) 763 Enbiya 21/107.
(3) 764 Bkz. Abdullah b. Ömer el-Beyzavi, Envaru't-Tenzil ve Esraru't- Te'vil, el-Mektebetü'l-İslamiyye, Muhammed Özdemir, Diyar bakır-Türkiye (Müesseset'ü Şa'ban, Beyrut, T.Y.), IV, 48; E. Muhammed Hamdi Yazır, a.g.e. IV, 3375.
(4) M. Cevat Akşit, a.g.e., s. 2; Nureddin Topçu, İslam ve İnsan, İstanbul-1969, s. 31.
(5) Ebu Abdullah Muhammed b. Ahmed el-Kurtubi el-Cami' Li Ahkami'l-Kur'an, Mısır-Kahire-1967, XX, 114.
(6) Tin 95/4.
(7) Bakara 2/ 30; bkz. En'am 6/165.
(8) Krş. Ahmet Hamdi Akseki, İslam, s. 555; M. Cevat Akşit, a.g.e., s. 4.
(9) Musatafa Cevat Akşit, a.g.e., s. 4.
(10) Fethi Rıdvan, Min Felsefeti't-Teş'rii'l-İslami, Daru'l-Kütübi'I-Arabi, Kahire-1969, s. 56.
(11) Bkz. Kasani. a.g.e. VII, 237; Cevat Akşit, a.g.e., s. 5.
(12) Kasani, a.g.e. VII. 100.
(13) Mustafa Cevat Akşit, a.g. e. S, 5

Millet gazetesi logo
© 2021 Millet
KÜNYE
MİLLET MEDİA O.E.
BİLAL BUDUR & CENGİZ ÖMER KOLLEKTİF ŞİRKETİ
Genel Yayın Yönetmeni: Cengiz ÖMER
Yayın Koordinatörü: Bilal BUDUR
Adres: Miaouli 7-9, Xanthi 67100, GREECE
Tel: +30 25410 77968
E-posta: info@milletgazetesi.gr
ΤΑΥΤΟΤΗΤΑ
MİLLET MEDİA O.E.
ΜΠΟΥΝΤΟΥΡ ΜΠΙΛΑΛ & ΟΜΕΡ ΖΕΝΓΚΙΣ Ο.Ε.
Υπεύθυνος - Διευθυντής: ΟΜΕΡ ΖΕΝΓΚΙΣ
Συντονιστής: ΜΠΟΥΝΤΟΥΡ ΜΠΙΛΑΛ
Διεύθυνση: ΜΙΑΟΥΛΗ 7-9, ΞΑΝΘΗ 67100
Τηλ: +30 25410 77968
Ηλ. Διεύθυνση: info@milletgazetesi.gr