Medeniyetlerde dili kullanım biçiminin önemi

Tarihe kök salmış medeniyetlerin özellikleri arasında dillere kazandırdıkları yeni biçimler yer almaktadır. Batı Medeniyeti’nde Yunanca ve Latince’yle birlikte zaman içerisinde Fransızca ve günümüzde İngilizce’nin özellikleri hepimizin malumu. İslam Medeniyeti’nin en büyük temsilcisi olan Osmanlı Medeniyeti’nde ise Türkçe, Arapça ve Farsça bilindiği gibi büyük önem taşımaktadır.

Osmanlı’da insanlar günlük hayatta Türkçe konuşurken sarayda Osmanlıca adı verilen dil konuşulmaktaydı. Hepimizin bildiği gibi bu dil Türkçe, Arapça ve Farsça’nın birleşimiydi. Dilin böyle olmasından ziyade biz nasıl biçim aldıklarına bakacağız. Mesela, Türkçe’ye Farsça tamlamaların girmesiyle birlikte dilin daha müzikal bir hale gelmiş olması örneği verilebilir. (Misal: Bila kayd ü şart) Tabi bununla birlikte Farsça da etkilenmiş olup bir sürü Türkçe kelimeyi bünyesine transfer etmiştir.

Bunların dışında bir de Arapça’nın aldığı bir biçim var ki burada Batı Medeniyeti’ndeki Latince ve Yunanca örneğini vereceğim. Bilindiği gibi günümüzde Batı’da herhangi bir bilim adamı tıp alanında yeni bir buluşa imza atınca hangi ülkenin vatandaşı olursa olsun bunlara Latince ve Yunanca isim vermektedir. O dönem İslam medeniyeti’nde de aynı durum vardı. İslam Medeniyetinde ehem icatlara imza atmış Araplar, dillerini bilim dili haline getirmeyi başardı. Hepimizin en yakından bildiği örneklerden biri ‘kimya’ biliminin ismidir.

19. yüzyılda ise bu husus sınırlarını iyice genişleterek, sosyal bilim kavramlarını da kapsar duruma gelmiştir ve burada az önce Latince ve Yunanca ile verilen örneğin daha benzerini görüyoruz. Cumhuriyet kelimesi, hepimizin bildiği gibi Arapça ‘cumhur’ kelimesinden türemiştir. Fakat, asla Arapça bir kelime değildir çünkü Türkler tarafından icat edilmiştir. Bunların yanında meşrutiyet, mutlakiyet, ictimaiyyat vs. de Türkçe’dir.

Hazır cumhuriyetten bahsetmişken, cumhuriyetin ilk dönemlerinde öztürkçecilik diye bir akım başlamıştı. Buna ilk başta Atatürk de destek verirken daha sonra hatasını anladı, ne var ki kendisi öldükten sonra bunu devam ettirenler oldu. Bu akıma göre Türkçe tamamen sadeleştirilecek, dildeki yabancı kelimelerin yerine Türkçe yeni kelimeler üretilecekti. Kaldırgaç, indirgeç, götürgeç gibi komik kelimeler bu dönemin ürünüdür.

İngiltere’ye bir bakalım. Normand İstilası’yla birlikte, kelimelerinin yüzde 50’si Fransızca’ya döndü. Concentration kelimesi hem İngilizce’de hem de Fransızca’da mevcuttur. İngilizce’de telaffuzu “konsantreyşın” şeklindeyken Fransıca’da ise “konsantrasyon”dur.  Şimdi buraya dikkat edelim, İngilizce’ye girmiş olan bu yabancı kelimeler İngilizcleşmiş durumdadır. Öyle ki Türkçe’ye girmiş olan Arapça ve Farsça kelimeler de Türkçeleşmişlerdi çünkü telaffuzları da Türkçe oluyordu, peki öztürkçe kelimeler gerçekten Türkçe miydi? İngilizlerin akıllarına hiç mi gelmedi yabancı kelimeleri atıp bunların yerine yenilerini türetmek. Geldi... Geldi ama bu bir faciaya yol açacaktı. Kendi deyimleriyle Turkokrasi’den kurtulan Yunanlar’ın aklına Türkçe kelimeleri ayıklamak gelmedi mi? Onların da aklına geldi, ama böylesine homojen bir millet olmalarına rağmen bunu değer olarak görüp muhafaza ettiler.

İngilizce kibar bir dil, Fransızca aşkın dili, İtalyanca melodik bir dil, peki Türkçe ne? Türkçe şu an pek de bir şey değil. Müzikalitesini de kaybetmiş, bilimselliğe yatkın olma yönünü de kaybetmiş... Kaldı ki, Arapça ve Farsça’yı ihrac edecek olursak bin yıl önceki Türklerin konuştuğu kelimeleri de kaybetmiş, bunun yanında telaffuz biçimini de kaybetmiştir ve ortaya günlük 200 kelimeyle konuşup düşünebilen bir toplum çıkmıştır.