Sözdebilim nedir? Niçin yapılır?

Yazının daha ilk başında konunun kavranması açısından değerli hocalarımdan birinin bir doktora öğrencisiyle olan anısını anlatıyorum:

Spor sosyolojisi üzerine bir çalışma yapmak üzere hazırladığı anketteki sorulardan birinin sonucu hocayı ciddi bir şekilde şaşırtır. Bunun üzerine hocanın tepkisi “Ya ben milletimi tanıyamamışım ya da bu ankette bir sıkıntı var.” şeklinde olmuş. Anketteki soru “Kadınların spor yapmasından rahatsız olur musunuz?” sorusuydu ve cevap da yüzde 80 hayır çıkmış, bu cevabın garipliğinden yola çıkarak soruyu değiştirmeye karar veren hoca, öğrencisine soruyu “Kızınızın spor yapmasından rahatsızlık duyar mısınız?” şeklinde değiştirmesini istemiş. Bu sefer sonuç yüzde 87 evet çıkmış.

Görüldüğü gibi, özellikle sosyal bilimlerde pseudoscience (sahtebilim/sözdebilim) çok kolay bir şekilde icra edilmektedir. Farkında olmadan yapıldığında kendi milletine zarar verebilecekken, farkındayken yapıldığında ise başka bir millete zarar verebilir.

Az önce verdiğimiz örnek, sahtebilimin farkında olmadan yapıldığı versiyon olup, hocanın müdahale etmemesi durumunda kendi öz milletinin toplum yapısına ciddi zarar verebilecek bir çalışmaya zemin hazırlayabilirdi. Peki pseudoscience kasti bir şekilde nasıl yapılır?

Bunun için yaşanmış bir örnek değil de elimden geldiği kadar adım adım anlatmaya çalışacağım. Mesela, Batı Trakya Türk Azınlığıyla alakalı bir araştırma yapmak isteyip anket tekniğini uygulayan bilim adamı anketi sadece azınlık liselerinde uygularsa bu Türklerin lehine bir anket olmuş olur, tam tersi sadece Yunan okullarında uygularsa bu sefer de Yunanların lehine bir anket olmuş olur. Her ikisinde de uyguladığı takdirde ise hakikatten yana bir çalışma yapmış olacaktır.

7 senelik bir çalışmanın ardından Pomaklarla ilgili çok değerli bir bilimsel araştırmaya imza atmış olan Ebubekir Sofuoğlu’nun bu çalışmasını anlattığı derslere bizzat katılmış biri olarak çalışmanın ne derece hakikatten yana olduğunu aktarmaya çalışacağım. İskeçe’nin dağlık köylerinde yapılan bir çalışmada, yaşlı ninelerimizden birine eskiden konuşamayan çocuğa ne gibi uygulamaların yapıldığı sorulmuş. Ninemizin cevabı ise deve dili yedirmek şeklinde olmuştur. Burada nineye direkt olarak “Konuşamayan çocuğunuza deve dili yediriyor muydunuz?” şeklinde tuzak bir soru da sorulabilirdi, fakat hakikati önemseyen bilim adamları böylesine etikdışı yöntemler uygulamaz.

Merak edenler için not: “Balkanda deve ne arar?” gibi zekice bir soru soracak olanlar için mülakatın devamını getireyim. Ninemizin aktardığı bu gelenek, dedelerinin kendisine anlattığı bir gelenektir, öyle ki Türkler bilindiği gibi eskiden Orta Asya’da yaşayamaktaydılar ve Orta Asya’nın büyük bir bölümünü çöl oluşturmaktadır, develer de çöllerde yaşadığı için verilen bu cevap gayet normal bir cevaptır hatta Türklüğümüzün kanıtı niteliğinde bir cevaptır.  Bunu destekleyecek bir örnek olarak da, eminim çoğunuz duymuşsunuzdur çocuklara koyun dili yedirildiğidir. Bu da Balkanlara inen Türklerin deve bulamamasına rağmen hayvancılıkla uğraştığı için dermanı koyunda aramasının bir sonucudur.

---

Sonuç olarak, Müslüman bilim adamlarına tavsiyem, yapacakları bilimsel çalışmalarda hakikatin peşinde koşmalarıdır. Nitekim, pseudoscience niteliği taşıyan bir çalışmayı dinimiz de yasaklamaktadır.