Kültür-Tarih Sayfası 460

Tarihte Bu Hafta: 12-18 EKİM

12 Ekim 1596: Eğri Kalesi fethedildi. Erdel ve Eflak’ta meydana gelen isyan hareketleri üzerine, bölgeye gelen Osmanlı Ordusu yaklaşık 1 ay süren kuşatmadan sonra kaleyi ele geçirdi.

13 Ekim 1928: Türkçe çıkan ilk gazete olan Yenilik Bulgaristan’ın Yanbolu şehrinde yayın hayatına başladı. Gazetenin amacı Bulgaristan’da yaşayan Türklerin hak ve hürriyetlerini korumak ve geliştirmekti.

14 Ekim 1915: Bulgaristan, Osmanlı-Alman ittifakı saflarında savaşa katıldı. Fakat Bulgaristan’ı savaşa dâhil etmek kolay olmaz. Ancak Batı Trakya’dan bir miktar toprak verilerek Türk-Alman saflarında savaşa katılması sağlandı.

15 Ekim 1919: İstanbul’da faaliyet gösteren Batı Trakya Komitesi, faaliyetlerini bölgeye; Gümülcine’ye kaydırma kararı aldı. Komitenin bu kararı almasında Yunanistan’ın bölgeye yönelik bir askeri harekâta girişme ya da bölgenin müttefikler tarafından Atina’ya bırakılma tehlikesi yatmaktadır.

15 Ekim 1933: Günümüzde Bulgaristan sınırları içinde bulunan Romanya’nın Silistre şehrindeki Türkler, Aydınlık isimli gazeteyi çıkarmaya başladı. Türkçe ve Romence olarak çıkarılan gazete, Türklerin sesini duyurmayı, hak ve özgürlüklerini korumayı amaçlayan haftalık bir yayındı.

15 Ekim 1991: Bosna-Hersek Cumhuriyeti, parlamentoda yapılan oylama sonunda, egemenlik ve federasyondan ayrılmayı öngören bir belgeyi onayladı. Gelişmelerden rahatsız olan Sırplar, 1 Mart 1992’de Bosna Hersek’in bağımsızlığını ilan etmesinden sonra, bu ülkeye yönelik tepkilerini silahlı saldırıya dönüştürdüler. 3 yıl süren kanlı savaş sonunda 250 bin kişi yaşamını yitirmiş, 200 bin civarında sivil, değişik esir kamplarında, korkunç işkencelere maruz kalmış, yaklaşık 2 milyon kişi evlerini terk etmiş, yüz binlercesi de ülkesini bırakıp yurtdışına yerleşmek zorunda kaldı.

16 Ekim 1919: Batı Trakya’da Türkler hak ve özgürlük mücadelelerine yeni bir sayfa daha ekledi. Trakya - Paşaeli Cemiyeti, Batı Trakya'nın Bulgar ve Yunan işgaline bırakılacak olmasını İtilaf devletleri nezdinde protesto etmeye ve Batı Trakyalılara davalarında yardım etmeye karar verdi.

17 Ekim 1448: İkinci Kosova savaşı başladı. Savaşın nedeni Varna Savaşı’nı kaybeden Haçlı Ordusunun, Osmanlı Ordusu’nun Avrupa’da ilerleyişini durdurmaktır. Fakat sonuç hiç de Macar Kralının komutasındaki haçlı ordusunun beklentisine uygun olmaz. Kosova’da meydana gelen ve 3 gün süren kanlı savaşı, Osmanlı Ordusu’nun zaferiyle sonuçlanır. Bu zaferle Haçlılar bir daha Osmanlılara saldırma cesareti gösteremedikleri gibi Balkanlar da kesin olarak bir Türk yurdu haline gelir.

17 Ekim 1919: Bulgarlardan alınarak müttefikler adına Fransız askerlerinin idaresine bırakılan Batı Trakya’da, Fransızlar tarafından "Müttefikler Arası Batı Trakya Hükümeti" kuruldu. Kurulan bu hükümetin varlığı, bölgenin denetimini Yunanistan’ın kontrolüne verilmesi sağlandıktan sonra 23 Mayıs 1920’de son buldu.

17 Ekim 1919: Yunan Ordusu (Okçular, Narlıköy, İskeçe üçgenini) İskeçe’yi işgal etti. Daha sonra Batı Trakya’nın tamamını işgal edecek olan Emperyalist güçlerin desteğindeki Yunan Ordusu’nun karşısına Batı Trakyalı Türkler sonuna kadar direndiler. Özellikle Balkanlarda ilk Türk komitacısı Fuat Balkan ve grubu öncülüğünde verdikleri destansı mücadeleyle 20 Temmuz 1923’e kadar kahramanca mücadele ettiler.

17 Ekim 1919: Batı Trakya’da Türkler mücadelelerine hız verdiler. Müttefikler Arası Batı Trakya Hükümeti’nin kurulması üzerine Batı Trakyalı Türkler, hak, hukuk ve özgürlüklerini savunmak ve geliştirmek amacıyla harekete geçtiler. Siyasi istikballerini güvence altına almak için Hafız Ali Galip’in çok yönlü teşebbüsü ve öncülüğünde İtilâf Kuvvetleri’nin Fransız komutanı General F. d’Esperey’e, bir muhtıra verdiler.

18 Ekim 1919: Bulgarlar Batı Trakya'yı boşaltmaya başladı. Müttefikler Arası Batı Trakya Hükümeti’nin kurulmasıyla birlikte Bulgar askerleri Batı Trakya’yı boşaltmaya ve kontrolü Fransız askeri birliklerine devretmeye başladı. İşlem 20 Ekim 1919’da sona erdi.

18 Ekim 1925: Türk-Bulgar dostluk anlaşması imzalandı. Bugün de geçerli olan antlaşmayla iki ülke karşılıklı olarak ülkelerindeki azınlıkların hak ve özgürlüklerini güvence altına aldı. Yine bu antlaşmayla düzenleme getirilen göç konusu sonucu 1949 yılına kadar yaklaşık 220 bin kişi Türkiye’ye göç etti.

--- -- ---

Γεγονότα που επισφράγησαν την ιστορία

Στις 7 Οκτωβρίου 1806 ο Βρετανός εφευρέτης Ραλφ Βεντγκεβούντ ανακάλυψε το καρμπόν. Το καρμπονιζέ χαρτί το δίπλωμα ευρεσετεχνίας του οποίου ο Βεντγκεβούντ πήρε με την ονομασία “μέσω που χρησιμεύει στον πολλαπλησιασμό των κειμένων” έχασε τη σημασία της μετά την εφέυρεση και την χρήση της μηχανής φωτοτυπίας τη δεκαετία του 1960.

Στις 7 Οκτωβρίου 1885 γεννήθηκε ο Δανός πυρηνικός φυσικός Νιλς Μποχρ. Ο Μποχρ ο οποίος με τις μελέτες που έκανε πάνω στον ατομικό πυρήνα για περίπου 50 χρόνια διαδραμάτησε σημαντικό ρόλο στην κβαντική φυσική συνέβαλλε στην ανάπτυξη της ατομικής βόμβας. Ο επιστήμονας το 1922 κέρδισε το Νόμπελ Φυσικής.

Στις 8 Οκτωβρίου 1912 ξεκίνησε ο Ά Βαλκανικός Πόλεμος όταν η Σερβία, η Βουλγαρία, το Μαυροβούνιο και η Ελλάδα επιτέθηκαν στα οθωμανικά εδάφη στα Βαλκάνια. Οι βαλκανικές χώρες αυτές οι οποίες ενθαρρύνθηκαν με την στήριξη και της Ρωσίας μέσα σε σύντομο χρονικό διάστημα προκάλεσαν μεγάλες στρατιωτικές και οικονομικές απώλειες στο οθωμανικό κράτος. Ο πόλεμος κράτησε ένα χρόνο και έληξε το 1913 με τη Συνθήκη του Λονδίνου. Με τη συγκεκριμένη συνθήκη η Αλβανία απόκτησε την ανεξαρτησία της, η Κρήτη παραχωρήθηκε στους Έλληνες. Τα βαλκανικά σύνορα της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας υποχωρήσει μέχρι το Ένεζ.

Στις 8 Οκτωβρίου 1925 οι πνευματικοί ηγέτες των Εβραίων και των Αρμενίων ανακοίνωσαν πως θέλουν να ζήσουν μέσα στην τουρκική κοινωνία με τους τουρκικούς νόμους αρνούμενοι τα δικαιώματα που τους παραχωρούσε σχετικά με την προστασία των μειονοτήτων η Συνθήκη της Λοζάνης. Η Συνθήκη της Λοζάνης που υπογράφηκε το 1923 παραχωρούσε τουρκική ιθαγένεια σε όλες τις μειονότητες.

Στις 9 Οκτωβρίου 1967 εκτελέστηκε ο Τσε Γκεβάρα. Ο Κουβανός επαναστάτης γεννημένος στην Αργεντινή Τσε Γκεβάρα, εκτελέστηκε μια μέρα μετά από την σύλληψη του στη Βολιβία. Ο Τσε Γκεβάρα ο οποίος συνελήφθηκε και εκτελέστηκε από τον στρατό της Βολιβίας μετά από κατεγγελία ενός πληροφοριοδόη, είχε πάει στη Βολιβία για να ξεκινήσει την αντίσταση μετά από την επανάσαση στην Κούβα. Τα οστά του Τσε ο οποίος μετά τον θάνατο του έγινε το σύμβολο του σοσιαλισμού σε όλο τον κόσμο το 1997 μεταφέρθηκαν στη Κούβα και θάφτηκαν με στρατιωτική τελετή σε ένα τάφο μνημείο στη Σάντα Κλάρα όπου πραγματοποίησε την επανάσταση.

Στις 10 Οκτωβρίου 680 δολοφονήθηκε ο εγγονός του προφήτη Μωάμεθ και γιος του Χαλίφι Άλι, Ιμάμ Χουσέϊν. Ο λαός της Κούφε παραπονούμενη από την τυραννία του ηγεμόνα των Ομεγιάδων, Γιεζίντ είχε ζητήσει τη βοήθεια του Ιμάμ Χουσεϊν. Ο Χουσεϊν ανακοίνωσε ότι δεν αναγνωρίζει την εξουσία του Γεζίντ και σκοτώθηκε από τους άντρες του Γεζίντ στην ενέδρα που έστησαν στη Καρμπάλα. Ο γιος του γνωστού ηγεμόνα των Ομεγιάδων Μουαβιγιέ, Γεζίντ συγκαταλέγεται μεταξύ των πιο αδίστακτων ηγεμόνων στην ιστορία του Ισλάμ.

Στις 11 Οκτωβρίου 1939 ο Άλμπερτ Άϊνστάιν έγραψε το περίφημο γράμμα του προς τον Πρόεδρο των Ηνωμένων Πολιτειών Αμερικής για να κινήσει την προσοχή στην κατασκεύη ατομικής βόμβας. Ο Άϊνστάιν ο οποίος δεν ενδιαφέρονταν με την πυρηνική φυσική και το γράμμα του είχε σκοπό να προειδοποιήσει τον Ρούσβλετ. Αλλά μετά από αυτό το γράμμα το οποίο είχε γράψει επειδή φοβότανε μήπως ναζιστική Γερμανία αποκτήσει πυρηνικά όπλα, η Αμερική κινητοποιήθηκε και κατασκεύασε ατομική βόμβα. Ο Άϊνστάιν παρόλο που δεν είχε πάρει μέρος στις εργασίες για την κατασκεύη της ατομικής βόμβας δήλωνε συχνά πως μετανιώνει επειδή κατά κάποιο τρόπο συνέβαλλε στην κατασκεύη ατομικών βομβών.

Στις 12 Οκτωβρίου 1579 δολοφονήθηκε ο Σοκούλου Μεχμέτ Πασά. Ο Πασάς μαχαιρώθηκε από την καρδιά του από έναν Βόσνιο δράστη στο παλάτι. Ο Σοκούλου Μεχμέτ Πασάς ο οποίος είχε διατελέσει μεγάλος βεζίρης στην Οθωμανική Αυτοκρατορία επί 14 χρόνια και νάυαρχος οθωμανικού στόλου κατά την εποχή του Νομοθέτη φημίζονταν με τις επιτυχίες και τα σχέδια του και θεωρείται ο μεγαλύτερος Οθωμανός βεζίρης.

Στις 13 Οκτωβρίου 1914 ο Καναδός εφευρέτης Γκάρετ Μόργκαν εφηύρε τη μάσκα αερίου. Οι μάσκες αερίου που σήμερα χρησιμοποιούνται διαδεδομένα κατασκευάστηκαν με σκοπό να προστατέψουν τα μάτια και τα πνευμόνια των στρατιωτών από τα δηλητηριώδη αέρια κατά τον Ά Παγκόσμιο Πόλεμο. Γκάρετ Μόργκαν την ίδια χρονιά εφηύρε τον πρόδρομο των φαναριών και το πατένταρε στο 1923.

Στις 14 Οκτωβρίου γιορτάζεται ως ημέρα Μνήμης του Λοκμάν Χεκίμ. Υπάρχουν διάφοροι μύθοι σχετικά με τον Λοκμάν Χεκίμ που θεωρείται από το λαό γιατρός αρχαίων εποχών. Λέγεται μάλιστα πως είχε βρει το ελιξίριο της αθανασίας το οποίο όμως έχασε στη συνέχεια.

Στις 14 Οκτωβρίου 1944 η Αγγλία κατά τη διάρκεια του ΄Β Παγκοσμίου Πολέμου απελευθέρωσε την Ελλάδα από την γερμανική εισβολή στέλνοντας στρατεύματα στην Αθήνα. Η Αγγλία είχε στείλει στρατεύματα στην Ελλάδα μετά από την έκκληση βοήθειας του Έλληνα Βασιλιά από την κυβέρνηση του Λονδίνου και την επίτευξη συμφωνίας η Ελλάδα να συμπεριληφθεί στην ζώνη βρετανικής επιρροής. Αλλά στη χώρα που απελευθερώθηκε από την γερμανική εισβολή μετά από λίγο διάστημα ξέσπασαν διαμάχες μεταξύ των αριστερών και δεξιών ομάδων και η χώρα οδηγήθηκε σε εμφύλιο πόλεμο.