‘Z Kuşağı’nın yapısökümü

Amerika’daki hazıra ve çabukluğa alışmış çocukla, Hindistan’da hazıra ve çabukluğa alışmış çocuk arasından farklılıklar olacaktır.

Köşe Yazıları 26 Mayıs 2021
‘Z Kuşağı’nın yapısökümü

Son yıllarda nesillere dair X, Y, Z şeklindeki bir kategorileştirmeyi sıkça duyar olduk. Bunların içerisinde meşhur Z KUŞAĞI ise uzaylı (buradaki ‘uzaylı’ kelimesini İngilizcedeki ‘alien’ anlamında kullanıyorum. Alien, uzaylı anlamına gelebileceği gibi aynı zamanda yabancı anlamına da gelir. Hatta Marx’tan beri sıkça kullanılan ‘yabancılaşma’ kavramının İngilizcesi de ‘alienation’dur) muamelesi görmekte, şimdiye değin olmadığı kadar farklı bir kuşak oldukları konuşulmaktadır. Peki, bu kategorileştirmeler nasıl çıkmıştır, neden çıkmıştır, doğru bir kategorileştirme midir, öncelikle bunlara bakalım.

Her şeyden önce bu kategorileştirmenin Amerikan toplum yapısının analizi sürecinde ortaya çıktığını söylemek mümkündür. Sonrasında ise tıpkı Amerikan kökenli olan her şeyin küresel nitelik kazanıp dünyayı hakimiyeti altına aldığı gibi bu kategorileştirme de zamanla dünyanın bütün kuşaklarını Amerikan kuşakları gibi görme niyetinde olmuştur.

Bu anlamda, bu kuşaklar X, Y, Z olarak bilinseler de esasında kendilerine çok daha geniş bir kategorileştirme içerisinde yer bulurlar. Örneğin, Lost Generation, Greatest Generation, Silent Generation ve Baby Boomers, X’ten önce yer alan nesillerdendir. Alpha ise Z kadar konuşulmasa da Z’den sonraki kuşağa atıfta bulunur ancak daha sonra tartışacağımız üzere, tanımı üzerine tartışmalar mevcuttur.

Bütün kuşakları ele almayı gerek duymuyoruz ancak Baby Boomers’tan başlayacak olursak, İki Dünya Savaşı arasındaki Silent Kuşağı’nın evlatları olan Baby Boomers Kuşağı, refah içerisinde doğan ve Amerika’da nüfus patlaması yaşanan döneme atfen Baby Boomers adını alan bireyci kuşaktır. 65 sonrasında doğanlar olarak Baby Boomers Kuşağının evlatları olan X Kuşağı ise itaatkâr, otoriteye saygılı ve kendine yetebilen yönleriyle bilinen kuşaktır. 80 sonrası doğanlar olarak Y Kuşağı’na geldiğimizde, bu kuşak tuttuğunu koparma açısından X’e benzese de X kadar itaatkâr değil, tam tersi otoriteye boyun eğmeyen, daha isyankâr bir görüntü çizmektedir. Meşhur Z Kuşağı ise genellikle 2000 sonrası doğanlara atıfta bulunur. Teknolojinin içinde doğmuş olan bu kuşak, enformasyona (bilgiye değil) her an ulaşabildiği için sıkça sorgulayan fakat bu sorgulama sonucunda elde ettiği fikirleri belli bir zemine oturtamayan bir kuşaktır. Z kuşağı aynı zamanda hızın ve hazzın çocuğudur. Sorgulayıcılığı da genellikle ekrana alıştığı için hıza, hazıra alıştığı için de hazza götürür.

Yukarıda adı geçen Alpha Kuşağı konusunda ise tam bir mutabakat yoktur. Z Kuşağı’nın ismini alfabenin son harfinden alması nedeniyle, dolayısıyla Z’den sonra bir harf olmadığı için kendisinden sonra da bir kuşak gelmeyeceği böylelikle ailenin yok olacağı söylenmiştir. Fakat, bir kesim de Z’den sonra gelecek olan Alpha Kuşağı’ndan söz eder. Ancak bu kuşakla ilgili mutabık olunan bir tanım olmadığı için üzerinde çok durmuyoruz.

--- -- ---

Kuşaklara dair bu kategorizasyonun Amerikan tecrübesinden ileri geldiğini söylemiştik. Bu minvalde, bugün olduğu gibi dünya üzerinde var olan bütün toplulukların kuşaklarını aynı adlandırmalarla tanımlamaya kalktığımızda Amerika’da iki Dünya Savaşı arasında yaşamış olan Silent Kuşağını, İkinci Dünya Savaşı’na girmemiş olan Türkiye’ye nasıl uyarlayacağız? Aydın Aktay, bununla ilgili yazmış olduğu ‘Yeni Türkiye’de Yeni Kuşaklar (2019)’ isimli kitabında bu adlandırmaları, Türkiye’nin kendine özgü sosyal-siyasi gelişmelerine göre uyarlamıştır.

Ancak herhangi bir fenomene isim vermek, o fenomenin o ismin niteliklerine bürünmesine sebep olacaktır. Sözgelimi, hayatında hiç köpek görmemiş birine hayatı boyunca köpeğin nasıl bir hayvan olduğundan bahsedip sonrasında köpek olarak bir kediyi tanıttığınızda, o hayvanın artık bir köpek değil de bir kedi olması fark etmeyecektir. Ufak istisnalar dışında, herkes kediyi köpek zannedecektir. Dolayısıyla x, y, z gibi bir kategorizasyon, Amerika dışında herhangi bir ülkeye yüzde yüz uyarlanabilse dahi, her homojenliğin içerisinde bir heterojenliğin bulunması nedeniyle yetersiz, belki de yanlış bir kategorizasyon olacaktır.

Mesela, Z Kuşağı’nın kimleri temsil ettiğine dair çeşitli cevaplar görüyoruz. Kimilerine göre 96 ve sonrasında doğanlar, kimilerine göre 2000 ve sonrasında doğanlar, kimilerine göre 2003 ve sonrasında doğanları temsil etmektedir. 97’de doğmuş olan bana sorarsanız, kendimi Z Kuşağı adlandırması içerisinde görmüyorum. Y Kuşağı adlandırması bana daha yakın. Yani bu konuda ilk sorun, bu ayrımların zamansallığı üzerinedir. 1995’te doğan Y, 1996’da doğan da otomatik olarak Z olamaz. Z’nin başlangıcını 2003 olarak bile kabul etsek, aynı şekilde 2002’de doğan otomatik olarak Y değildir.

Bu konuda, geçişin 95-2005 arası yıllarda meydana geldiğini itiraf ederek bir çözüm bulabiliriz. Ama bu, yine de yeterli olmayacaktır. Zamanın kendisi her ne kadar teknolojiyle bizi hazıra ve çabukluğa alıştırsa da Amerika’daki hazıra ve çabukluğa alışmış çocukla, Hindistan’da hazıra ve çabukluğa alışmış çocuk arasından farklılıklar olacaktır. Dahası Türkiye’nin Güneydoğusunda hazıra ve çabukluğa alışan çocuk da Karadeniz’dekinden farklı olacaktır. Hatta ve hatta Batı Trakya’nın İskeçe Merkez’indeki çocukla, Balkan köylerinin herhangi bir yerindeki çocuk da aynı olmayacaktır. Bu örnekleri daha da daraltmak mümkündür.

Ama buradaki asıl sorun şu ki, yukarıda kedi-köpek örneğinde de ifade edildiği gibi siz bir kuşağı Z Kuşağı diye adlandırırsanız o kuşak Z Kuşağı olacaktır. Z Kuşağı kapsamında adlandırdığınız insanlar, artık isteseler de Z Kuşağı kafesinin dışına çıkamayacaklardır.

Millet gazetesi logo
© 2021 Millet
KÜNYE
MİLLET MEDİA O.E.
BİLAL BUDUR & CENGİZ ÖMER KOLLEKTİF ŞİRKETİ
Genel Yayın Yönetmeni: Cengiz ÖMER
Yayın Koordinatörü: Bilal BUDUR
Adres: Miaouli 7-9, Xanthi 67100, GREECE
Tel: +30 25410 77968
E-posta: info@milletgazetesi.gr
ΤΑΥΤΟΤΗΤΑ
MİLLET MEDİA O.E.
ΜΠΟΥΝΤΟΥΡ ΜΠΙΛΑΛ & ΟΜΕΡ ΖΕΝΓΚΙΣ Ο.Ε.
Υπεύθυνος - Διευθυντής: ΟΜΕΡ ΖΕΝΓΚΙΣ
Συντονιστής: ΜΠΟΥΝΤΟΥΡ ΜΠΙΛΑΛ
Διεύθυνση: ΜΙΑΟΥΛΗ 7-9, ΞΑΝΘΗ 67100
Τηλ: +30 25410 77968
Ηλ. Διεύθυνση: info@milletgazetesi.gr